logo czasopisma

Artykuły

Tom 58 Nr 5 (2025): Prawo i Więź nr 5 (58) 2025

Między realizmem a pragmatyzmem: Polska polityka zagraniczna w ujęciu Stanisława Cata-Mackiewicza na łamach wileńskiego „Słowa” w latach 30. XX wieku

DOI:
https://doi.org/10.36128/4spg8j65
Przesłane
17 czerwca 2025
Opublikowane
18 listopada 2025

Abstrakt

The article discusses Stanisław Cat-Mackiewicz's views on Polish foreign policy in the 1930s, presented in the Vilnius daily “Słowo”. The publicist consistently criticized the illusions accompanying the foreign policy of the Second Polish Republic, particularly the excessive trust placed in France and Great Britain, which—in his opinion—were not prepared to offer real support to Poland in the event of a war with Germany. He supported the signing of the non-aggression pact with the Third Reich in 1934, considering it a step toward greater independence of Polish diplomacy. Stanisław Mackiewicz advocated a policy of balance between Germany and the Soviet Union, while firmly warning against the threat posed by Bolshevism. Although he did not call for breaking off diplomatic relations with the USSR, he demanded a firm and clearly anti-communist stance from the Polish state. In the article, Mackiewicz appears as a political thinker guided by realism in international affairs, in opposition to the strategy pursued by Minister Józef Beck.

Bibliografia

  1. Baszkiewicz, Jan. Historia Francji. Wrocław: Ossolineum, 1974.
  2. Batowski, Henryk. Między dwiema wojnami 1919–1939. Zarys historii dyplomatycznej. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2001.
  3. Buchowski, Krzysztof. Panowie i żmogusy. Stosunki polsko-litewskie w międzywojennych karykaturach. Białystok: Instytut Historii Uniwersytetu w Białymstoku, 2004.
  4. Cat [Stanisław Mackiewicz]. “Geniusz wyjeżdża….” Słowo, Wilno, 30 grudnia 1930, nr 297.
  5. Cat [Stanisław Mackiewicz]. “Od Napoleona III do Brześcia Litewskiego.” Słowo, Wilno, 28 grudnia 1930, nr 296.
  6. Cat [Stanisław Mackiewicz] “Rozmowa Francuza z Polakiem.” Słowo, Wilno, 19 listopada 1932, nr 292.
  7. Cat [Stanisław Mackiewicz]. “Rok niepomyślny.” Słowo, Wilno, 9 stycznia 1933, nr 8.
  8. Cat [Stanisław Mackiewicz].”Notatki polemiczne.” Słowo, Wilno, 25 lutego 1933, nr 55.
  9. Cat [Stanisław Mackiewicz]. “To lepsze niż pakt o nieagresji.” Słowo, Wilno, 2 marca 1933, nr 60.
  10. Cat [Stanisław Mackiewicz]. “MacDonald = ‘pokojowa’, Mussolini = ‘rewizja granic’.” Słowo, Wilno, 21 marca 1933, nr 79.
  11. Cat [Stanisław Mackiewicz]. “Zwycięstwo ‘Słowa’ w publicystyce polskiej.” Słowo, Wilno, 29 stycznia 1934, nr 27.
  12. Cat [Stanisław Mackiewicz]. “Niezależna polityka Polski. Niezależna polityka Niemiec. Porozumienie z Niemcami daje nam pokój i dyplomatyczną niezależność.” Słowo, Wilno, 29 stycznia 1935, nr 28.
  13. Cat [Stanisław Mackiewicz]. Z Francją i z Niemcami, ale nie z Francją przeciw Niemcom. Słowo, Wilno, 31 sierpnia 1936, nr 239.
  14. Cat [Stanisław Mackiewicz]. “Nie można być antybolszewikiem na wewnątrz a filobolszewikiem na zewnątrz.” Słowo, Wilno, 24 września 1936, nr 262.
  15. Cat [Stanisław Mackiewicz]. “Przykucnijmy.” Słowo, Wilno, 22 grudnia 1936, nr 351.
  16. Cat [Stanisław Mackiewicz]. “Metoda przekazywania opinii publicznej do załatwienia.” Słowo, Wilno, 18 września 1937, nr 258.
  17. Cat [Stanisław Mackiewicz]. |Zwycięstwo Polska winna mieć rekompensatę za dokonanie Anschlussu.” Słowo, Wilno, 14 marca 1938, nr 71.
  18. Cat [Stanisław Mackiewicz]. |Żądamy normalizacji stosunków polsko-litewskich jako rekompensaty za dokonanie Anschlussu.” Słowo, Wilno, 15 marca 1938, nr 72.
  19. Cat [Stanisław Mackiewicz]. “Dysconto Anschlussu.” Słowo, Wilno, 15 marca 1938, nr 73.
  20. Cat [Stanisław Mackiewicz]. “Wojskowa wygrana, dyplomatyczna przegrana.” Słowo, Wilno, 1938, nr 81,.
  21. Cat-Mackiewicz, Stanisław. O jedenastej – powiada aktor – sztuka jest skończona. Polityka Józefa Becka. Kraków: Wydawnictwo Universitas, 2012.
  22. Cat [Stanisław Mackiewicz]. Historia Polski od 11 listopada 1918 do 17 września 1939 r. Kraków: Wydawnictwo Universitas, 2012.
  23. Czapiewski, Edward. „Konserwatyści o stosunkach polsko-niemieckich w latach 1918–1925.” Dzieje Najnowsze 18, nr 3–4 (1986): 81 – 104.
  24. Czapliński, Władysław, Antoni Galos i Wacław Korta. Historia Niemiec. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 2010.
  25. Czubiński, Antoni. Historia Polski XX wieku. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 2003.
  26. Dąbrowski, Przemysław. Rozpolitykowane miasto. Ustrój polityczny państwa w koncepcjach ugrupowań działających w Wilnie w latach 1918–1939. Gdańsk: Arche, 2012.
  27. Garlicki, Andrzej. Józef Piłsudski 1867–1935. Warszawa: Czytelnik, 1989.
  28. Górski, Andrzej. Władza polityczna w myśli Stanisława Cata-Mackiewicza. Kraków: Wydawnictwo Arcana, 1999.
  29. Gzella, Jacek. Między Sowietami a Niemcami. Koncepcje polskiej polityki zagranicznej konserwatystów wileńskich zgrupowanych wokół „Słowa” (1922–1939). Toruń: Uniwersytet Mikołaja Kopernika, 2011.
  30. Gzella, Jacek.. “Koncepcje stosunków polsko-węgierskich na łamach wileńskiego ‘Słowa’ (1922–1939).” Rocznik Historii Prasy Polskiej 15, z. 1(29) (2012): 87 – 108.
  31. Jaruzelski, Jerzy. Mackiewicz i konserwatyści. Szkice do biografii. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1976.
  32. Jaruzelski, Jerzy. Stanisław Cat-Mackiewicz 1896–1966. Wilno – Londyn – Warszawa. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1994.
  33. Karski, Jan. Wielkie mocarstwa wobec Polski 1919–1945. Od Wersalu do Jałty. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 2014.
  34. Kornat, Marek, i Mariusz Wołos. Józef Beck. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2020.
  35. Krasuski, Jerzy. Stosunki polsko-niemieckie 1871–1939. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1967.
  36. Leszek-Szcześniak, Andrzej. Zmowa – IV rozbiór Polski. Warszawa: Alfa, 1990.
  37. Łepkowski, Tadeusz. Słownik historii Polski. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1973.
  38. Łossowski, Piotr. Dyplomacja Drugiej Rzeczypospolitej. Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe, 1992.
  39. Łossowski, Piotr. „Kształtowanie się państwa polskiego i walki o granice (listopad 1918–czerwiec 1921).” W Historia dyplomacji polskiej, t. 4: 1918–1939, red. Piotr Łossowski, 92–95. Warszawa: PWN, 1995.
  40. Materski, Wojciech. Na widecie. II Rzeczpospolita wobec Sowietów 1918–1943. Warszawa: Instytut Studiów Politycznych PAN, 2005.
  41. Osica, Janusz. Politycy anachronizmu. Konserwatyści wileńskiej grupy „Słowa” 1922–1928. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1982.
  42. Paluszyński, Tomasz. Historia Niemiec i państw niemieckich. Zarys dziejów politycznych. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 2006.
  43. Rudnicki, Szymon. Działalność polityczna polskich konserwatystów 1918–1926. Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk–Łódź: Ossolineum, 1981.
  44. Shirer, William Lawrence. Powstanie i upadek Trzeciej Rzeszy. Historia hitlerowskich Niemiec. Oświęcim: Napoleon V, 2019.
  45. Studnicki, Władysław. “PPS wysługuje się Sowietom.” Słowo, Wilno, 5 maja 1936, nr 123.
  46. Szpoper, Dariusz. Sukcesorzy Wielkiego Księstwa. Myśl polityczna i działalność konserwatystów polskich na ziemiach litewsko-białoruskich w latach 1904–1939. Gdańsk: Arche, 1999.
  47. Szpoper, Dariusz, i Andrzej Bielecki. Aleksander Meysztowicz. Portret polityczny konserwatysty. Gdańsk: Arche, 2001.
  48. Władyka, Wiesław. Działalność polityczna polskich stronnictw konserwatywnych w latach 1926–1935. Wrocław: Ossolineum, 1977.
  49. Wołos, Mariusz. “Szkic o polskiej polityce zagranicznej w międzywojennym dwudziestoleciu.” W Dwudziestolecie, red. Krzysztof Persak i Paweł Machcewicz, 201–206. Warszawa: Bellona i Muzeum Historii Polski, 2009.
  50. Wojtacki, Marcin. „Słowo” Stanisława Cata-Mackiewicza. Dziennik konserwatystów wileńskich w latach 1922–1939. Toruń: Wydawnictwo Naukowe UMK, 2009.
  51. Wrzos, Konrad. Pułkownik Józef Beck. Warszawa: Nakład Gebethnera i Wolffa, 1939.
  52. Zgórniak, Marian. „‘Lebensraum’ w doktrynie politycznej i wojskowej III Rzeszy.” Studia Historyczne 23, z. 4 (1980).
  53. Żerko, Stanisław. “Stanisław Cat-Mackiewicz wobec stosunków polsko-niemieckich (do 1939 r.).” W Polacy i Niemcy. Dziesięć wieków sąsiedztwa, red. Andrzej Czubiński, 374–375. Warszawa: PWN, 1987.
  54. Żerko, Stanisław. Stosunki polsko-niemieckie. Poznań: Instytut Zachodni, 1998.
  55. Żerko, Sławomir. “Jesteśmy w dobrym punkcie politycznym. O polityce Józefa Becka — bez mitów.” Dzieje Najnowsze 33, nr 4 (2001): 103–105.

Downloads

Download data is not yet available.

Inne teksty tego samego autora