logo czasopisma

Artykuły

2026: online-first

Obniżenie wieku odpowiedzialności karnej nieletnich a problem wyznaczenia granicy wieku w ujęciu polskiego prawa karnego oraz Konwencji o prawach dziecka

DOI:
https://doi.org/10.36128/s8zr0h70
Przesłane
1 czerwca 2026
Opublikowane
4 listopada 2026

Abstrakt

Populistyczna nowelizacja kodeksu karnego, uchwalona 7 lipca 2022 r., wprowadziła możliwość pociągnięcia do odpowiedzialności karnej na zasadach ogólnych kodeksu karnego nieletniego, który po ukończeniu 14. roku życia dokonał zabójstwa kwalifikowanego. Naruszenie dotychczasowego porządku prawnego, który dopuszczał fakultatywną odpowiedzialność karną 15-latków za wybrane umyślne przestępstwa popełniane z użyciem przemocy lub zagrażające bezpieczeństwu publicznemu, postawiło nowe wyzwania interpretacyjne zarówno przed przedstawicielami doktryny prawa karnego, jak i judykaturą.

Obniżenie granicy wieku umożliwiającego pociągnięcie nieletniego sprawcy czynu zabronionego do odpowiedzialności karnej doprowadziło do powstania niespójności aksjologicznych na gruncie prawa krajowego. W obecnym stanie prawnym 14-latek może odpowiadać jak osoba dorosła za popełniony czyn zabroniony i ponieść dotkliwe konsekwencje swoich działań, będąc jednocześnie zbyt niedojrzałym – w ujęciu prawa – aby decydować o zawieraniu umów albo odbyciu konsensualnego stosunku płciowego. Takie rozwiązania rodzą szereg wątpliwości natury prawnej w zakresie możliwości przypisania tak młodej osobie winy oraz humanitaryzmu kary, którą można orzec wobec nieletniego sprawcy.

Bibliografia

  1. Barczak-Oplustil Agnieszka, Mikołaj Małecki, Szymon Tarapata, Mikołaj Iwański, Populistyczna nowelizacja prawa karnego.Ustawa z dnia 7.07.2022 r. o zmianie ustawy –
  2. Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw (druk senacki nr 762). Kraków: Krakowski Instytut Prawa Karnego Fundacja, 2022.
  3. Bratsberg Bernt, Ole Rogeberg, „Flynn Effect and Its Reversal Are Both Environmentally Caused” Proceedings of the National Academy of Sciences, nr 26 (2018): 6674–6678.
  4. Burdziak Konrad, „Art. 10 § 2 k.k. i art. 94 u.p.n. z perspektywy art. 40 ust. 3 Konwencji o prawach dziecka, czyli kilka słów na temat odpowiedzialności karnej nieletnich” Probacja, nr 2 (2019): 37–49.
  5. Czarnecka-Dzialuk Beata, Katarzyna Drapała, Anna Więcek-Durańska, „Odpowiedzialność nieletnich za czyny z art. 10 § 2 k.k. przed sądem rodzinnym i przed sądem karnym” Archiwum Kryminologii, 34 (2012): 275–365.
  6. Dąbrowski Jacek, Anna Walczak-Żochowska, „Komentarz do art. 10”, [w:] Kodeks karny. Komentarz, red. Ryszard Andrzej Stefański. Warszawa: C.H. Beck, 2023.
  7. Fic Rafał, „Populizm penalny a zmniejszenie represyjności prawa karnego – uwagi na tle art. 25 § 2a i 3 k.k.” Przegląd Prawa i Administracji, nr 134 (2023): 145–155.
  8. Flynn James R. „The Mean IQof Americans: Massive Gains 1932 to 1978” Psychological Bulletin, nr 1 (1984): 29–51.
  9. Gołyszyn Miłosz, „Wybrane czynniki warunkujące kompetencje szkolne z perspektywy współczesnych neuronauk i nauk pedagogicznych” Kwartalnik Pedagogiczny, nr 2 (2019): 122–149.
  10. Grześkowiak Alicja, „Odpowiedzialność karna nieletniego na podstawie kodeksu karnego” Biuletyn Stowarzyszenia Absolwentów i Przyjaciół Wydziału Prawa Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, nr 1 (2024): 147–169.
  11. Gworys Grzegorz, „Celowość wprowadzenia odpowiedzialności karnej 14-latków” Czasopismo Prawa Karnego iNauk Penalnych, nr 1 (2025): 39–60.
  12. Jezusek Andrzej,„»Domniemanie winy« w prawie karnym materialnym a procesowe domniemanie niewinności” Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny, nr 2 (2016): 175–187.
  13. Jurgielewicz-Delegacz Emilia, „Ewolucja odpowiedzialności nieletnich na przestrzeni lat” Studia Prawnoustrojowe, nr 44 (2019): 171–186.
  14. Kalisz Tomasz, Adam Kwieciński, „Cele izolacji penitencjarnej w perspektywie odrzucenia idei przymusowej resocjalizacji” Przegląd Prawa i Administracji, nr 95 (2013): 117–129.
  15. Kania Agnieszka Maria, „Zasada humanitaryzmu w kontekście unormowań prawnokarnych” Nowa Kodyfikacja Prawa Karnego, 26 (2010): 53–73.
  16. KilJan,Jakub Szydło,„Neuroprawo a przypisanie winy sprawcy czynu zabronionego” Roczniki Administracji i Prawa, nr 1 (2022): 165–182.
  17. Kilińska-Pękacz Agnieszka,„Prawo karne wobec dobrowolnej aktywności seksualnej małoletnich” Studia z Zakresu Prawa, Administracji i Zarządzania UKW, nr 12 (2015): 81–92.
  18. Koksanowicz Grzegorz, „Zasada określoności przepisów w procesie stanowienia prawa” Studia Iuridica Lublinensia, 22 (2014): 471–478.
  19. Kulik Marek, „O odpowiedzialności nieletnich w warunkach określonych w art.10 § 2 k.k. za różne postaci współdziałania przestępnego. Część pierwsza” Studia Iuridica Lublinensia, nr 2 (2018): 77–94.
  20. Prawo karne materialne.Część ogólna,red.MarekMozgawa.Warszawa: Wolters Kluwer, 2024.
  21. Michalik Mieczysław,„Moralność a prawo – przegląd typowych ujęć relacji” Doctrina. Studia Społeczno-Polityczne, nr 2 (2005): 377–388.
  22. Mróz Teresa, „Wybrane problemy ochrony prawnej małoletnich konsumentów” Gdańskie Studia Prawnicze, 36 (2016): 295–306.
  23. Nowicka-Skóra Anna, „Prawa dziecka niedostosowanego społecznie” Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze, nr 9 (2019): 3–17.
  24. Pohl Łukasz, Prawo karne. Wykład części ogólnej. Warszawa: Wolters Kluwer, 2025.
  25. Pohl Łukasz, „Ujęcie i wykładnia podstawy odpowiedzialności karnej nieletniego w polskim prawie karnym z perspektywy Konwencji o prawach dziecka” Prawo w Działaniu. Sprawy Karne, nr 61 (2025): 307–319.
  26. Prusek Michał, „W kwestii ujednolicenia granicy wieku odpowiedzialności karnej i górnej granicy wieku obrony obligatoryjnej” Studia Prawnoustrojowe, nr 61 (2023): 327–344.
  27. Staniszewska Gabriela, „Wpływ wykonywania kary pozbawienia wolności na skuteczność procesów resocjalizacyjnych skazanego w świetle zmian kodeksu karnego z 1 października 2023 roku” Paragraf, nr 6 (2025): 17–29.
  28. Stępień Jakub, „Populizm penalny. Definicja, przejawy, ocena” Przegląd Legislacyjny, nr 3 (2022): 94–119.
  29. Szwejser Diana, „Granica ingerencji w strefę intymną osób poniżej 15. roku życia. Zgoda nieletniego poniżej 15. roku życia na obcowanie płciowe a sankcja z art. 200 § 1 kodeksu karnego” Acta Universitatis Lodziensis. Folia Iuridica, nr 85 (2018): 81–89.
  30. Tsirigotis Konstantinos, Ewa Lewik-Tsirigotis, Bożena Baster, „Nieletni (jako) sprawca czynu zabronionego” Pedagogika Rodziny, nr 2 (2012): 73–92.
  31. UNICEF Regional Office for Europe and Central Asia, Systematic Responses to Children under the Minimum Age of Criminal Responsibility who have been (Allegedly) Involved in Offending Behaviour in Europe and Central Asia. Guidance Note. Geneva: UNICEF ECARO, 2022.
  32. Więcek-Durańska Anna, „Odpowiedzialność nieletnich za czyny z art. 10 § 2 k.k. przed sądem rodzinnym i przed sądem karnym – wybrane zagadnienia” Prawo w Działaniu. Sprawy Karne, nr 16 (2013): 175–198.
  33. Wójcik Dobrochna, Konrad Buczkowski, Jacek Czabański, Michał Jankowski, „Wymiar sprawiedliwości wobec nieletnich w wybranych krajach” Prawo
  34. w Działaniu, nr 3 (2008): 187–240.
  35. Wróbel Włodzimierz, Andrzej Zoll, Polskie prawo karne. Część ogólna. Kraków: Społeczny Instytut Wydawniczy Znak, 2014.
  36. Zalewski Wojciech, „Populizm penalny – próba zdefiniowania zjawiska”, [w:] Populizm penalny i jego przejawy w Polsce. Materiały z Ogólnopolskiego Zjazdu Katedr Prawa Karnego,red. Zofia Sienkiewicz, Rajnhard Kokot. 13–32. Wrocław: Kolonia Limited, 2009.
  37. Ziobroń Agata, „Odpowiedzialność karna nieletnich w kontekście neuroprawa (neurolaw) – zagadnienia wybrane” Acta Iuridica Resoviensia, nr 2 (2021): 241–250.
  38. Zoll Andrzej,„Komentarz do art. 10”, [w:] Kodeks karny. Część ogólna, t.I, Komentarz do art.1–116 k.k., red. Andrzej Zoll, wyd. 4. Warszawa: Wolters Kluwer, 2012.

Downloads

Download data is not yet available.

Inne teksty tego samego autora