logo czasopisma

Artykuły

2026: online-first

Profesjonalista z założenia, konsument w zachowaniu: mikroprzedsiębiorca na detalicznym rynku energii elektrycznej w świetle ekonomii behawioralnej

DOI:
https://doi.org/10.36128/a8b38n67
Przesłane
28 września 2026
Opublikowane
4 listopada 2026

Abstrakt

Prawo cywilne opiera się na założeniu, że przedsiębiorca działa jako profesjonalista, podczas gdy regulacje chroniące odbiorców energii elektrycznej w znacznej mierze bazują na obowiązkach informacyjnych. Odwołując się do ekonomii behawioralnej, w artykule wskazano, że oba te założenia zawodzą w odniesieniu do mikroprzedsiębiorców. Analizie poddano trzy modele regulacyjne: klasyfikację ustawową (Niemcy), regułę domyślną połączoną ze standaryzowanymi rachunkami (Włochy) oraz obowiązki informacyjne połączone z kwalifikacją ex post (Polska).

Badanie CATI przeprowadzone wśród 602 klientów jednego sprzedawcy energii (402 gospodarstw domowych i 200 przedsiębiorstw) wykazało, że informacje dotyczące zmiany sprzedawcy oraz narzędzia porównywania ofert należą do najrzadziej czytanych elementów rachunku. Wiek oraz sytuacja finansowa są związane z samooceną poziomu wiedzy, lecz nie z postrzeganą zrozumiałością rachunku. Jednocześnie mikroprzedsiębiorcy nie deklarują lepszego rozumienia rachunku niż gospodarstwa domowe.

W artykule sformułowano wnioski de lege lata dotyczące załącznika I do dyrektywy 2019/944, art. 31g polskiego Prawa energetycznego oraz art. 385⁵ Kodeksu cywilnego, a także postulaty de lege ferenda przemawiające za stosowaniem mechanizmów ochronnych, których skuteczność nie jest uzależniona od własnej inicjatywy ich adresata.

Bibliografia

  1. Alba, Joseph W., and J. Wesley Hutchinson. “Knowledge Calibration: What Consumers Know and What They Think They Know.” Journal of Consumer Research 27, no. 2 (2000): 123-156. https://doi.org/10.1086/314317.
  2. Andraszewicz, Sandra, Benjamin Scheibehenne, Jörg Rieskamp, Raoul Grasman, Josine Verhagen, and Eric-Jan Wagenmakers. “An Introduction to Bayesian Hypothesis Testing for Management Research.” Journal of Management 41, no. 2 (2015): 521-543. https://doi.org/10.1177/0149206314560412.
  3. ARERA (Autorità di Regolazione per Energia Reti e Ambiente). “Il servizio a tutele graduali.” Accessed 24 September 2026. https://www.arera.it/consumatori/il-servizio-a-tutele-graduali.
  4. Barber, Brad M., and Terrance Odean. “Boys Will Be Boys: Gender, Overconfidence, and Common Stock Investment.” The Quarterly Journal of Economics 116, no. 1 (2001): 261-292. https://doi.org/10.1162/003355301556400.
  5. Ben-Shahar, Omri, and Carl E. Schneider. More Than You Wanted to Know: The Failure of Mandated Disclosure. Princeton, NJ: Princeton University Press, 2014. https://doi.org/10.1515/9781400850389.
  6. Bordalo, Pedro, Nicola Gennaioli, and Andrei Shleifer. “Salience and Consumer Choice.” Journal of Political Economy 121, no. 5 (2013): 803-843. https://doi.org/10.1086/673885.
  7. Bundesnetzagentur. “Monitoringbericht 2025: Wettbewerb bleibt Stabilitätsanker der Energiemärkte.” Press release, 26 November 2025. Accessed 25 September 2026. https://www.bundesnetzagentur.de/SharedDocs/Pressemitteilungen/DE/2025/20251126_Monitoringbericht.html.
  8. Bundesnetzagentur and Bundeskartellamt. Monitoringbericht 2025. Bonn: Bundesnetzagentur and Bundeskartellamt, 2025. Accessed 24 September 2026. https://www.bundesnetzagentur.de/DE/Fachthemen/ElektrizitaetundGas/Monitoringberichte/start.html.
  9. Camerer, Colin, Samuel Issacharoff, George Loewenstein, Ted O’Donoghue, and Matthew Rabin. “Regulation for Conservatives: Behavioral Economics and the Case for ‘Asymmetric Paternalism.’” University of Pennsylvania Law Review 151, no. 3 (2003): 1211-1254. https://doi.org/10.2307/3312889.
  10. Carlin, Bruce I. “Strategic Price Complexity in Retail Financial Markets.” Journal of Financial Economics 91, no. 3 (2009): 278-287. https://doi.org/10.1016/j.jfineco.2008.05.002.
  11. Chernev, Alexander, Ulf Böckenholt, and Joseph Goodman. “Choice Overload: A Conceptual Review and Meta-Analysis.” Journal of Consumer Psychology 25, no. 2 (2015): 333-358. https://doi.org/10.1016/j.jcps.2014.08.002.
  12. Chetty, Raj, Adam Looney, and Kory Kroft. “Salience and Taxation: Theory and Evidence.” American Economic Review 99, no. 4 (2009): 1145-1177. https://doi.org/10.1257/aer.99.4.1145.
  13. Competition and Markets Authority. Energy Market Investigation: Final Report. London: Competition and Markets Authority, 2016. Accessed 24 September 2026. https://assets.publishing.service.gov.uk/media/5773de34e5274a0da3000113/final-report-energy-market-investigation.pdf.
  14. Czarnecka, Marzena. “Stosowanie ustawy o prawach konsumenta na rynku energii elektrycznej” [Application of the Consumer Rights Act in the electricity market]. internetowy Kwartalnik Antymonopolowy i Regulacyjny 5, no. 3 (2016): 39-50. https://doi.org/10.7172/2299-5749.ikar.3.5.4.
  15. Fleiter, Tobias, Joachim Schleich, and Ployplearn Ravivanpong. “Adoption of Energy-Efficiency Measures in SMEs—An Empirical Analysis Based on Energy Audit Data from Germany.” Energy Policy 51 (2012): 863-875. https://doi.org/10.1016/j.enpol.2012.09.041.
  16. Gabaix, Xavier, and David Laibson. “Shrouded Attributes, Consumer Myopia, and Information Suppression in Competitive Markets.” The Quarterly Journal of Economics 121, no. 2 (2006): 505-540. https://doi.org/10.1162/qjec.2006.121.2.505.
  17. Gnela, Bogusława. “Uwagi na temat wybiórczego rozszerzania ochrony konsumenckiej na niektórych przedsiębiorców będących osobami fizycznymi” [Remarks on the selective extension of consumer protection to certain entrepreneurs who are natural persons]. Prawo 334 (2022): 605-614. https://doi.org/10.19195/0524-4544.334.51.
  18. Hertwig, Ralph, and Till Grüne-Yanoff. “Nudging and Boosting: Steering or Empowering Good Decisions.” Perspectives on Psychological Science 12, no. 6 (2017): 973-986. https://doi.org/10.1177/1745691617702496.
  19. Hortaçsu, Ali, Seyed Ali Madanizadeh, and Steven L. Puller. “Power to Choose? An Analysis of Consumer Inertia in the Residential Electricity Market.” American Economic Journal: Economic Policy 9, no. 4 (2017): 192-226. https://doi.org/10.1257/pol.20150235.
  20. Ito, Koichiro. “Do Consumers Respond to Marginal or Average Price? Evidence from Nonlinear Electricity Pricing.” American Economic Review 104, no. 2 (2014): 537-563. https://doi.org/10.1257/aer.104.2.537.
  21. Iyengar, Sheena S., and Mark R. Lepper. “When Choice Is Demotivating: Can One Desire Too Much of a Good Thing?” Journal of Personality and Social Psychology 79, no. 6 (2000): 995-1006. https://doi.org/10.1037/0022-3514.79.6.995.
  22. Jachimowicz, Jon M., Shannon Duncan, Elke U. Weber, and Eric J. Johnson. “When and Why Defaults Influence Decisions: A Meta-Analysis of Default Effects.” Behavioural Public Policy 3, no. 2 (2019): 159-186. https://doi.org/10.1017/bpp.2018.43.
  23. Johnson, Eric J., and Daniel Goldstein. “Do Defaults Save Lives?” Science 302, no. 5649 (2003): 1338-1339. https://doi.org/10.1126/science.1091721.
  24. Kahneman, Daniel, and Amos Tversky. “Prospect Theory: An Analysis of Decision under Risk.” Econometrica 47, no. 2 (1979): 263-291. https://doi.org/10.2307/1914185.
  25. Lakens, Daniël. “Equivalence Tests: A Practical Primer for t Tests, Correlations, and Meta-Analyses.” Social Psychological and Personality Science 8, no. 4 (2017): 355-362. https://doi.org/10.1177/1948550617697177.
  26. Lewandowski, Paweł. “Przedsiębiorca jako strona wyzyskana w rozumieniu art. 388 k.c.” [The entrepreneur as an exploited party within the meaning of Article 388 of the Civil Code]. Prawo i Więź, no. 3(62) (2026): 117-142. https://doi.org/10.36128/bq8f8v07.
  27. Luo, Kaifang, Yueming (Lucy) Qiu, and Bo Xing. “Commercial Consumers Pay Attention to Marginal Prices or Average Prices? Implications for Energy Conservation Policies.” Journal of Cleaner Production 377 (2022): 134416. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2022.134416.
  28. Lusardi, Annamaria, and Olivia S. Mitchell. “The Economic Importance of Financial Literacy: Theory and Evidence.” Journal of Economic Literature 52, no. 1 (2014): 5-44. https://doi.org/10.1257/jel.52.1.5.
  29. Maćkowiak, Bartosz, Filip Matějka, and Mirko Wiederholt. “Rational Inattention: A Review.” Journal of Economic Literature 61, no. 1 (2023): 226-273. https://doi.org/10.1257/jel.20211524.
  30. Marszałek, Marcin. “Podwyższenie standardu ochrony mikroprzedsiębiorcy jako odbiorcy paliw i energii na podstawie kompetencji państwa członkowskiego w prawodawstwie Unii Europejskiej” [Raising the standard of protection of the microentrepreneur as a customer of fuels and energy on the basis of Member State competence in European Union legislation]. Zeszyty Prawnicze Biura Analiz Sejmowych, no. 2(58) (2018): 9-28. https://doi.org/10.31268/zpbas.2018.21.
  31. McCullagh, Peter. “Regression Models for Ordinal Data.” Journal of the Royal Statistical Society. Series B (Methodological) 42, no. 2 (1980): 109-127. https://doi.org/10.1111/j.2517-6161.1980.tb01109.x.
  32. Micklitz, Hans-W., Lucia A. Reisch, and Kornelia Hagen. “An Introduction to the Special Issue on ‘Behavioural Economics, Consumer Policy, and Consumer Law.’” Journal of Consumer Policy 34, no. 3 (2011): 271-276. https://doi.org/10.1007/s10603-011-9166-5.
  33. Morwitz, Vicki G., Eric A. Greenleaf, and Eric J. Johnson. “Divide and Prosper: Consumers’ Reactions to Partitioned Prices.” Journal of Marketing Research 35, no. 4 (1998): 453-463. https://doi.org/10.1177/002224379803500404.
  34. Mroczek, Renata. “To krytyczny punkt transformacji energetycznej w Polsce. Prezes URE wskazuje najsłabsze ogniwo” [This is a critical point of the energy transition in Poland. The President of URE points to the weakest link]. Interview by Kacper Świsłowski. wnp.pl, 13 February 2026. Accessed 24 September 2026. https://www.wnp.pl/energia/to-krytyczny-punkt-transformacji-energetycznej-w-polsce-prezes-ure-wskazuje-najslabsze-ogniwo,1031408.html.
  35. Mullainathan, Sendhil, and Eldar Shafir. Scarcity: Why Having Too Little Means So Much. New York: Times Books, 2013.
  36. Nadolska, Aleksandra. “‘Rozszerzenie’ ochrony przedsiębiorców na gruncie umów bankowych zawierających klauzule abuzywne” [The “extension” of protection of entrepreneurs in banking contracts containing unfair terms]. Prawo i Więź, no. 1(39) (2022): 282-296. https://doi.org/10.36128/priw.vi39.260.
  37. Nicolson, Moira L., Michael J. Fell, and Gesche M. Huebner. “Consumer Demand for Time of Use Electricity Tariffs: A Systematized Review of the Empirical Evidence.” Renewable and Sustainable Energy Reviews 97 (2018): 276-289. https://doi.org/10.1016/j.rser.2018.08.040.
  38. Pliszka, Natalia. “Cel nabycia nieruchomości jako kryterium różnicowania ochrony nabywcy w ustawie deweloperskiej” [The purpose of acquiring real estate as a criterion for differentiating buyer protection under the Developer Act]. Prawo i Więź, no. 4(63) (2026): 473-495. https://doi.org/10.36128/30acjs13.
  39. R Core Team. R: A Language and Environment for Statistical Computing. Version 4.6.1. Vienna: R Foundation for Statistical Computing, 2026. https://doi.org/10.32614/R.manuals.
  40. Rozenblit, Leonid, and Frank Keil. “The Misunderstood Limits of Folk Science: An Illusion of Explanatory Depth.” Cognitive Science 26, no. 5 (2002): 521-562. https://doi.org/10.1207/s15516709cog2605_1.
  41. Samuelson, William, and Richard Zeckhauser. “Status Quo Bias in Decision Making.” Journal of Risk and Uncertainty 1, no. 1 (1988): 7-59. https://doi.org/10.1007/BF00055564.
  42. Schleich, Joachim. “Barriers to Energy Efficiency: A Comparison across the German Commercial and Services Sector.” Ecological Economics 68, no. 7 (2009): 2150-2159. https://doi.org/10.1016/j.ecolecon.2009.02.008.
  43. Simon, Herbert A. “A Behavioral Model of Rational Choice.” The Quarterly Journal of Economics 69, no. 1 (1955): 99-118. https://doi.org/10.2307/1884852.
  44. . “Designing Organizations for an Information-Rich World.” In Computers, Communications, and the Public Interest, edited by Martin Greenberger, 37-72. Baltimore: Johns Hopkins Press, 1971.
  45. Sims, Christopher A. “Implications of Rational Inattention.” Journal of Monetary Economics 50, no. 3 (2003): 665-690. https://doi.org/10.1016/S0304-3932(03)00029-1.
  46. Sunstein, Cass R. “Sludge Audits.” Behavioural Public Policy 6, no. 4 (2022): 654-673. https://doi.org/10.1017/bpp.2019.32.
  47. Thaler, Richard H., and Cass R. Sunstein. Nudge: Improving Decisions about Health, Wealth, and Happiness. New Haven: Yale University Press, 2008.
  48. Tversky, Amos, and Daniel Kahneman. “Judgment under Uncertainty: Heuristics and Biases.” Science 185, no. 4157 (1974): 1124-1131. https://doi.org/10.1126/science.185.4157.1124.
  49. Urząd Regulacji Energetyki [Energy Regulatory Office]. “Rynek energii: Regulator udostępnił porównywarki ofert na sprzedaż energii elektrycznej dla odbiorców indywidulanych [sic] i mikroprzedsiębiorców” [Energy market: The regulator has made available offer comparison tools for the sale of electricity to individual customers and microentrepreneurs]. 23 August 2024. Accessed 24 September 2026. https://www.ure.gov.pl/pl/urzad/informacje-ogolne/aktualnosci/12131,Rynek-energii-Regulator-udostepnil-porownywarki-ofert-na-sprzedaz-energii-elektr.html.
  50. Wagenmakers, Eric-Jan. “A Practical Solution to the Pervasive Problems of p Values.” Psychonomic Bulletin & Review 14, no. 5 (2007): 779-804. https://doi.org/10.3758/BF03194105.

Downloads

Download data is not yet available.