Ewolucja środków i postępowania dowodowego w procesie sądowym ziemskim w Polsce w XVI wieku - Koredczuk, Józef (PRAWO i WIĘŹ, 2024)
W wieku XVI w ramach procesu sądowego ziemskiego obowiązującego w Polsce dokonała się ewolucja środków i postępowania dowodowego w nim przewidzianego. Rozwijający się dotychczas w drodze zwyczajowej, głównie opartej na praktyce sądów małopolskich, proces karny ziemski pod wpływem konstytucji sejmowych stopniowo ewoluował. Spośród szerokich planów naprawy prawa obowiązującego w Polsce najpilniejszą w tym zakresie była reforma procesu sądowego mająca bezpośredni wpływ na funkcjonowanie organów wymiaru sprawiedliwości. W ramach niej udało się dokonać jedynie kodyfikacji prawa karnego procesowego, wydając w 1523 r. Formula processus. Byłą to jedyna udana próba kodyfikacji i unifikacji prawa w Rzeczypospolitej szlacheckiej. W wyniku ewolucji procesu ziemskiego w XVI w. nastąpiła zmiana hierarchii środków dowodowych w nim występujących. Stopniowo traciła na znaczeniu przysięga stron a zyskiwały różne formy świadectw urzędowych (oględziny, dokumenty). Pod koniec omawianego okresu wykształciła się instytucja skrutynium z czasem jedna z najważniejszych instytucji postpowania dowodowego w ramach polskiego procesu ziemskiego. Pojawiły się w nim także elementy zwiększające inkwizycyjność procesu ziemskiego, mające na celu zapewnienie skuteczności postępowania sądowego.