logo czasopisma

Articles

Vol. 62 No. 3 (2026): Law&Social Bonds

Crafts of Legal Art, or the Difficult Art of Writing Difficult Justifications

DOI:
https://doi.org/10.36128/6e3a5j24
Submitted
26 December 2024
Published
24 July 2026

Abstract

This paper presents the heuristic value of analysing the judicial model of dispute resolution in the context of practical discourse, in the light of the main contemporary theories of legal discourse. Judicial activism, manifested in a willingness to depart from established practices and models in case law in order to interpret legal norms, has become a leading factor in an in-depth reflection on the postulate of effective communication and a universal understanding of the law. The manner and form in which judgments are reasoned form part of the contemporary debate on the relationship between justice in the postmodern era and the culture of legal language. This paper contributes to research on the use of judicial analysis of the law in contemporary legal discourse.

References

  1. Andruszkiewicz Marta. „Wpływ języka na adresatów norm prawnych” Przegląd Prawa Publicznego, nr 7–8 (2015): 35-44.
  2. Baudelaire Charles, „O istocie śmiechu i ogólnej komiczności w sztukach plastycznych” Literatura na świecie, nr 10-11 (1999): 170-189.
  3. de Beaumarchais Pierre Augustin Caron, Wesele Figara. Kraków: Zielona Sowa, 2003.
  4. Brożek Bartosz, Umysł prawniczy. Kraków: Copernicus Center Press, 2018.
  5. Cornu Gérard, Linguistique juridique. Paris: Wydawnictwo Montchrestien, 2005.
  6. Danilewicz Anatolij, „Przemówienie sądowe jako przedmiot analizy naukowej” Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska, nr 1 (1994): 93-98.
  7. Dębska Hanna, „W okowach prawniczego sensus communis. O trudnościach uprawiania krytycznie zorientowanej socjologii prawa” Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej, nr 1 (2014): 18-30.
  8. Dupret Baudoin, Prawo w naukach społecznych. Warszawa: Oficyna Naukowa, 2010.
  9. Duszka-Jakimko Hanna, Beata Kozicka, „Jasność prawa a (nie)przejrzystość języka prawnego” Przegląd Prawa Publicznego, nr 1 (2018): 9-20.
  10. Gajewska-Kraczkowska Hanna, „Rola środków masowego przekazu w realizacji zasady jawności rozprawy głównej” Studia Iuridica, nr 13 (1985): 77-93.
  11. Gajewska-Kraczkowska Hanna, „Sędziowie w społeczeństwie otwartym”, [w:] Rzetelny proces karny. Księga jubileuszowa Profesor Zofii Świdy, red. Jerzy Skorupka. 777-786. Warszawa: Wolters Kluwer, 2009.
  12. Geier Manfred, Gra językowa filozofów. Od Parmenidesa do Wittgensteina. Warszawa: Wydawnictwo Aletheia, 2000.
  13. Goyard-Fabre Simone, Les embarras philosophiques du droit naturel. Paris: Vrin, 2003.
  14. Górny Witold, „Rozmaite oblicza doskonałej niedoskonałości. Rozważania nad wpływem sposobu postrzegania prawa na proces jego interpretacji” Przegląd Prawa Publicznego, nr 10 (2016): 41-52.
  15. Gurgul Józef, „Wpływ utworów artystycznych i poetyckich na efektywność, kulturę i etykę śledztwa” Prokuratura i Prawo, nr 2 (2018): 101-132.
  16. Heller Michał, Początek jest wszędzie. Warszawa: Prószyński i S-ka, 2002.
  17. Kalinowski Stefan, Polski proces karny w zarysie. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1971.
  18. Kania Agnieszka, „Motywacyjno-wychowawcza funkcja ustnych uzasadnień orzeczeń sądowych w sprawach karnych” Prokuratura i Prawo, nr 11 (2016): 97-110.
  19. Kant Immanuel, Krytyka władzy sądzenia. Warszawa: Wydawnictwo PWN, 1964.
  20. Kapuściński Ryszard, Podróże z Herodotem. Kraków: Wydawnictwo Znak, 2004.
  21. Kawalec Anna, „Performing arts w świetle prawa autorskiego i praw pokrewnych – pomiędzy terminologią prawa a światem sztuki” Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace z Prawa Własności Intelektualnej, z. 125 (2014): 20-32.
  22. Klemensiewicz Zenon, W kręgu języka literackiego i artystycznego. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1961.
  23. Kosiński Jerzy, „Poruszyć umysł. Rozmowa z M. Kobzdejem” Tygodnik Solidarność, nr (1989).
  24. Kotarbiński, Tadeusz. Kurs logiki dla prawników. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1951.
  25. Kotowski Artur, „Teoretycznoprawna analiza pojęcia uzasadniania”, [w:] Uzasadnienia decyzji stosowania prawa, red. Iwona Rzucidło-Grochowska, Mateusz Grochowski. 43-86. Warszawa: Wolters Kluwer, 2015.
  26. Kotuk Tadeusz, „Metafory w polskim dyskursie prawniczym z perspektywy lingwistyki kognitywnej” Przegląd Sądowy, nr 10 (2012): 76-98.
  27. Kryszkiewicz Małgorzata, 100 lat polskiego prawa: Prawo jest funkcją języka, język funkcją prawa, a łączy je kultura, 2024. http://prawo.gazetaprawna.pl/artykuly/1288308,100-lat-polskiego-prawa-bez-zwiezlosci-nie-ma-komunikacji.html.
  28. Levinson Stephen C., Pragmatyka. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2010.
  29. Łętowska Ewa, „Dialog i metody. Interpretacja w multicentrycznym systemie prawa (cz. I)” Europejski Przegląd Sądowy, nr 11 (2008): 4-8.
  30. Łętowska Ewa, „Pozaprocesowe znaczenie uzasadnienia sądowego” Państwo i Prawo, z. 5 (1997): 3-17.
  31. Łętowska Ewa, Jan Woleński, „Czy prawo zatruwa wolność?” Przegląd Filozoficzny – Nowa Seria, nr 3 (2013): 9-25.
  32. Łętowska Ewa, Krzysztof Pawłowski, „Artyzm i rzemiosło” Europejski Przegląd Sądowy, nr 5 (2013): 58-59.
  33. Łętowska Ewa, Krzysztof Pawłowski, „Dzik Erymantejski, czyli do czterech razy sztuka” Europejski Przegląd Sądowy, nr 7 (2010): 57-58.
  34. Łętowska Ewa, Krzysztof Pawłowski, „Paralele i parentele” Europejski Przegląd Sądowy, nr 6 (2011).
  35. Malaurie Philippe, Anthologie de la pensée juridique. Paris: Éditions Cujas, 1996.
  36. Małecki Mikołaj, „Umysł prawniczy” prof. Brożka: intuicja, wyobraźnia, język, 2024. http://karne24.com/umysl-prawniczy-prof-brozka-intuicja-wyobraznia-jezyk/.
  37. Mańko Rafał, W stronę krytycznej filozofii orzekania. Polityczność, etyka, legitymizacja. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 2018.
  38. Marquard Odo, Apologia przypadkowości. Warszawa: Oficyna Naukowa, 1994.
  39. Martialis Marcus Valerius, Wstęp do Księgi I Epigramatów. Warszawa: Czytelnik, 1971.
  40. Mattila Heikki E.S., Comparative Legal Linguistics: Language of Law, Latin and Modern Lingua Francas. London: Routledge, 2006.
  41. Michalski Wojciech, „Kształtowanie świadomości i kultury prawnej społeczeństwa poprzez działalność sądownictwa” Zeszyty Naukowe Instytutu Badania Prawa Sądowego, nr 24 (1985): 3-22.
  42. Morawski Lech, Główne problemy współczesnej filozofii prawa. Prawo w toku przemian. Warszawa: Lexis Nexis, 2005.
  43. Olszewski Henryk, Słownik twórców idei. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 2001.
  44. Ortwin Ostap, Próby przekrojów. Ze studiów nad teatrem, liryką i powieścią 1900–1935. Lwów: Księgarnia Polska Bernarda Połanieckiego, 1936.
  45. Pachnik Karol, „Język polski (język prawny, język prawniczy, język prawa) a uzasadnianie orzeczeń” Kwartalnik Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury, z. 1 (2013): 19-26.
  46. Parandowski Jan, Alchemia słowa. Warszawa: Wydawnictwo Czytelnik, 1976.
  47. Pascal Blaise, Myśli. Warszawa: Nakład Księgarni Św. Wojciecha, 1921.
  48. Pełka Michał, „Debata Fish-Dworkin jako przykład sporu o praktykę interpretacji prawa” Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej, nr 2 (2015): 86-107.
  49. Perelman Chaïm, Logika prawnicza. Nowa retoryka. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1984.
  50. Peyrefitte Alain, Wymiar sprawiedliwości. Między ideałem a rzeczywistością. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1987.
  51. Podemski Stanisław, „Ekspertyzy”, [w:] Przyszłość polskiego wymiaru sprawiedliwości, red. Adam Zieliński, Marek Zubik. 85-92. Warszawa: Instytut Spraw Publicznych, 2002.
  52. Romanowicz Marcin, „Utrwalona linia orzecznicza jako argument z (własnego) autorytetu sądowego”, [w:] Rola orzecznictwa w systemie prawa, red. Tomasz Giaro. 173-201. Warszawa: Wolters Kluwer, 2016.
  53. Rzucidło-Grochowska Iwona, „Uzasadnienie jako instrument budowy zaufania. Po Szkole Letniej »Uzasadnianie orzeczeń sądowych: perspektywy prawne i interdyscyplinarne« [sprawozdanie z obrad w dniach 6-9 lipca 2016 r. w Jabłonnie k. Warszawy]” Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego, nr 5 (2016): 101-108.
  54. Safjan Marek, „Prawo to instrument dla wirtuoza” Rzeczpospolita, 6 grudnia (2010).
  55. Samborski Edward, Zarys metodyki pracy sędziego w sprawach karnych. Warszawa: Lexis Nexis, 2005.
  56. Sanetra Walerian, „Kilka uwag o uzasadnieniach orzeczeń Sądu Najwyższego” Przegląd Sądowy, nr 9 (2002): 48-62.
  57. Sarkowicz Ryszard, „Koherencja tekstu prawnego w świetle koncepcji poziomowej interpretacji tekstu prawnego”, [w:] Język–prawo–społeczeństwo, red. Ewa Malinowska. Opole: Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego, 2004.
  58. Scalia Antonin, Mułłowie zachodu: sędziowie jako arbitrzy moralni. www.rpo.gov.pl/ pliki/12537879280.pdf.
  59. Seneka Lucjusz Anneusz, Myśli. tłum. Stanisław Stabryła. Kraków: Wydawnictwo Aletheia, 1989.
  60. Sękowska Anna, „Kontakty z wymiarem sprawiedliwości, a opinie na temat sądów”, [w:] Sądy w opinii społeczeństwa polskiego, red. Maria Borucka-Arctowa, Krzysztof Pałecki. 174-188. Kraków: Wydawnictwo Ratio, 2003.
  61. Sobieszewska Marta. „Juryslingwistyka: między językiem a prawem” Studia Iuridica Lublinensia, nr 4 (2015): 123-132.
  62. Spyra Tomasz, Granice wykładni prawa. Znaczenie językowe tekstu prawnego jako granica wykładni. Kraków: Wolters Kluwer, 2006.
  63. Stelmach Jerzy, „Interpretacja bez granic” Forum Prawnicze, nr 2 (2011): 13-18.
  64. Stelmach Jerzy, „Przypadek trudny w prawie”, [w:] W poszukiwaniu dobra wspólnego. Księga jubileuszowa Profesora Macieja Zielińskiego, red. Agnieszka Choduń, Stanisław Czepita. 141-150. Szczecin: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, 2010.
  65. Stelmach Jerzy, Co to jest hermeneutyka?. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1989.
  66. Stelmach Jerzy, Kodeks argumentacyjny dla prawników. Kraków: Wolters Kluwer, 2003.
  67. Stępień Antoni Bazyli, Propedeutyka estetyki. Lublin: Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, 1986.
  68. Szerer Mieczysław, „Kilka uwag o sztuce przemawiania w sądzie” Palestra, nr 3 (1964): 24-28.
  69. Sztander–Sztanderska Karolina, Teoria praktyki i praktyka teorii. Wstęp do socjologii Pierre’a Bourdieu. Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, 2010.
  70. Śliwiński Stanisław, Proces karny. Zasady ogólne. Warszawa: Wydawnictwo Gebethener i Wolff, 1948.
  71. Śnieciński Marek, „Humor jako element strategii artystycznej – Erwin Wurm i jego dzieła” Dyskurs. Pismo naukowo-artystyczne ASP we Wrocławiu, nr 19 (2015): 130-144.
  72. Twardowski Jan, Pewność niepewności. Warszawa: Wydawnictwo Archidiecezji Warszawskiej, 1998.
  73. Wronkowska Sławomira, „Postulat jasności prawa i niektóre metody jego realizacji” Państwo i Prawo, z. 10 (1976): 19-33.
  74. Wróblewski Bronisław, Język prawny i prawniczy. Kraków: Polska Akademia Umiejętności, 1948.
  75. Wróblewski Jerzy, „Opinia publiczna a polityka prawa”, [w:] Opinia publiczna i środki masowego przekazu a ujemne zjawiska społeczne, red. Brunon Hołyst. 21-35. Warszawa: Wydawnictwo Prawnicze, 1981.
  76. Wróblewski Jerzy, Teoria racjonalnego tworzenia prawa. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1985.
  77. Wróblewski Jerzy, Wartości a decyzja sądowa. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1973.
  78. Wróblewski Jerzy, Zasady tworzenia prawa. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1989.
  79. Zeidler Kamil, „Erystyka w praktyce prawniczej” Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny, z. 4 (2009): 51-65.
  80. Zieliński Maciej, „Clara non sunt interpretanda – mity i rzeczywistość” Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego, nr 6 (2012): 9-23.
  81. Ziembiński Zygmunt, „Fakty prawotwórcze a reguły egzegezy” Państwo i Prawo, nr 8-9 (1979): 76-89.
  82. Zych Natalia, „Idea plain language a teksty prawne” Przegląd Legislacyjny, nr 3 (2016): 65-90.

Downloads

Download data is not yet available.