logo czasopisma

Articles

Vol. 55 No. 2 (2025): Law and Social Bonds no. 2 (55) 2025

Normativeness of legal provisions in the democratic state of law

DOI:
https://doi.org/10.36128/PRIW.VI55.1303
Submitted
11 April 2025
Published
5 June 2025
Versions

Abstract

The theory of rational lawgiver entails an assumption of normativeness of legal text. The assumption is usually presented in two propositions: (1) articulated parts of legal text are normative, and (2) other parts of legal text (i.e. preambles, titles of acts, parts, chapters etc.) are not normative. A series of theoretical, legislative and constitutional arguments are presented for the modification of this assumption. The whole legal next is normative. Every part and every sentence of legal text may express legal norm, including preamble. Thus one may speak about presumption of normativeness of the whole legal text. This presumption can be repealed.

 

References

  1. Bibliografia
  2. Monografie, podręczniki
  3. Banaszak, Bogusław. Porównawcze prawo konstytucyjne współczesnych państw demokratycznych. Warszawa, Kraków: Wolters Kluwer, 2007, wyd. 2.
  4. Carré de Malberg, Raymond. Contribution à la Théorie générale de l'État. Paris: Libraire de la Société du Recueil Sirey, 1920, t. 1.
  5. Frańczuk, Magdalena. Kompendium techniki legislacyjnej. Kraków: Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie, 2014.
  6. Fuller, Lon Luvois. Moralność prawa. Warszawa: PIW, 1978.
  7. Garlicki, Leszek. Polskie prawo konstytucyjne. Zarys wykładu. Warszawa: Wolters Kluwer, 2023, wyd. 10.
  8. Grzybowski, Konstanty. Zasady Konstytucji Kwietniowej. Komentarz prawniczy do części I ustawy konstytucyjnej. Kraków: Skład Główny w Księgarni Gebethnera, Wolffa i Spółki, 1937.
  9. Grzybowski, Stefan. Wypowiedź normatywna oraz jej struktura formalna. Kraków: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1961.
  10. Jabłońska-Bonca, Jolanta. Wstęp do nauk prawnych. Poznań: Ars Boni et Aequi, 1994.
  11. Kaczocha, Mateusz. Akty prawa miejscowego. Tworzenie. Procedura. Kontrola. Warszawa: Wolters Kluwer Polska, 2022.
  12. Komarnicki, Wacław. Ustrój państwowy Polski współczesnej. Geneza i system. Wilno: Polska Druk, Świt, 1937; reprint Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2017.
  13. Krajewski, Radosław. Preambuły aktów normatywnych. Znaczenie i zestawienie. Bydgoszcz: Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy, 2019.
  14. Maciąg, Zbigniew. Kształtowanie zasad państwa demokratycznego, prawnego i socjalnego w Niemczech (do 1948 r.). Białystok: Temida 2, 1998.
  15. Malinowski, Andrzej. Polski tekst prawny. Opracowanie treściowe i redakcyjne. Warszawa: Wolters Kluwer Polska, 2012.
  16. Piechowiak, Marek. Preambuła Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 1997 r. Aksjologiczne podstawy prawa. Warszawa: C.H. Beck, 2020.
  17. Rot, Henryk. Akty prawotwórcze w PRL. Koncepcje i typy. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1980.
  18. Rozmaryn, Stefan. Konstytucja jako ustawa zasadnicza PRL. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1967.
  19. Smend, Rudolf. Verfassung und Verfassungsrecht. München: Duncker & Humblot, 1928.
  20. Sobota, Katharina. Das Prinzip Rechtsstaat. Verfassungs- und verwaltungsrechtliche Aspekte. Tübingen: Mohr Siebeck, 1997.
  21. Prawo Starochełmińskie 1584 (1394), red. Witold Maisel, Zbigniew Zdrójkowski, tłum. Andrzej Bzdęga, Alicja Gaca, Toruń: Uniwersytet Mikołaja Kopernika, 1985.
  22. Stefaniuk, Małgorzata Ewa. Preambuła aktu normatywnego w doktrynie oraz w procesie stanowienia i stosowania polskiego prawa w latach 1989-2007. Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2009.
  23. Stern, Klaus. Das Staatsrecht der Bundesrepublik Deutschland. München: Beck, 1977, t. 1, wyd. 1.
  24. Twardowski, Kazimierz. O dostojeństwie Uniwersytetu. Poznań: Rolnicza Drukarnia i Księgarnia Nakładowa, 1933.
  25. Weiler, Joseph Halevi Horowitz. Chrześcijańska Europa: konstytucyjny imperializm czy wielokulturowość. Poznań: W drodze, 2003.
  26. Wronkowska, Sławomira, Zieliński, Maciej. Komentarz do Zasad techniki prawodawczej z dnia 20 czerwca 2002 r. Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe, 2012, wyd. 2.
  27. Wróblewski, Bartłomiej. Die Staatshaftung für legislatives Unrecht in Deutschland. Eine rechtshistorische, rechtsdogmatische und rechtsvergleichende Untersuchung. Baden Baden: Nomos Verlag, 2005.
  28. Wróblewski, Jerzy. Zagadnienia teorii wykładni prawa ludowego. Warszawa: Wydawnictwo Prawnicze, 1959.
  29. Zieliński, Maciej. Interpretacja jako proces dekodowania tekstu prawnego. Poznań: Uniwersytet im. Adama Mickiewicza, 1972.
  30. Zieliński, Maciej. Wykładnia prawa. Zasady, reguły, wskazówki. Warszawa: Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, 2010, wyd. 5.
  31. Ziembiński, Zygmunt. Problemy podstawowe prawoznawstwa. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1980.
  32. Zirk-Sadowski, Marek. Prawo a uczestniczenie w kulturze. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 1998.
  33. Zoller, Elisabeth. Droit constitutionnel. Paris: Presses Universitaires de France, 1999, wyd. 2.
  34. Rozdziały w pracach zbiorowych
  35. Bień-Kacała, Agnieszka. „Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 1997 roku po 11 latach jej obowiązywania.” W Konstytucjonalizm czeski i polski 15 i 11 lat po uchwaleniu konstytucji obu państw, red. Zbigniew Witkowski, Vera Jiráskova, Katarzyna Witkowska-Chrzczonowicz, 39-62, Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2009.
  36. Complak, Krystian. „Preambuła.” W Konstytucje Rzeczypospolitej oraz komentarz do Konstytucji RP z 1997 roku, red. Jan Boć, 7-13, Wrocław: Kolonia, 1998.
  37. Garlicki, Leszek. „Wstęp.” W Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, red. Leszek Garlicki, 1-20, Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe, 2007, wyd. 1.
  38. Granat, Mirosław. „Zasada pomocniczości jako norma konstytucyjna. Czy wstęp do Konstytucji RP obowiązuje?” W Instytucje prawa konstytucyjnego w dobie integracji europejskiej. Księga jubileuszowa dedykowana prof. Marii Kruk-Jarosz, red. Jan Wawrzyniak, Marzena Laskowska, 62-70, Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe, 2009.
  39. Gwiżdż, Andrzej. „Wstęp do Konstytucji – Zagadnienia Prawne.” W Charakter i struktura norm Konstytucji, red. Janusz Trzciński, 166-184, Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe, 1997.
  40. Kordela, Marzena. „Koncepcja rule of law w prawie angielskim a wartość formalna prawa.” W Polskie dyskusje o państwie prawa, red. Sławomira Wronkowska, 50-61, Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe, 1995.
  41. Mularski, Krzysztof. „Kilka uwag o zbędnych fragmentach aktów normatywnych.” W Prawo wobec wyzwań współczesności, red. Bartosz Guzik, Natalia Buchowska, Paweł Wiliński, t. 5, 15-29, Poznań: Wydział Prawa i Administracji UAM, 2008.
  42. Piechowiak, Marek. „Preambuła.” W Konsty¬tucja RP. Komentarz do art. 1-86, red. Marek Safjan, Leszek Bosek, t. 1, 118-158, Warszawa: C.H. Beck, 2016.
  43. Sokolewicz, Wojciech. „Artykuł 2.” W Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, red. Leszek Garlicki, 1-73, Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe, 2007, wyd. 1.
  44. Trzciński, Janusz. „Charakter i struktura norm konstytucyjnych.” W Projekt Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w światle badań nauki prawa konstytucyjnego, red. Kazimierz Działocha, Andrzej Pułło, 29-33, Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, 1998.
  45. Tuleja, Piotr. „Art. 2.” W Konstytucja RP. Komentarz art. 1-86, red. Marek Safjan, Leszek Bosek, t. 1, 216-251, Warszawa: C.H. Beck, 2016.
  46. Wronkowska, Sławomira. „Zarys koncepcji państwa prawnego w polskiej literaturze politycznej i prawnej.” W Polskie dyskusje o państwie prawa, red. Sławomira Wronkowska, 63-80, Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe, 1995.
  47. Wronkowska, Sławomira, Hermann, Mikołaj i Łyszkowska, Agnieszka. „Wpływ orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego na tekst jednolity aktu normatywnego.” W Tekst jednolity ustawy wobec orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, red. Marzena Laskowska, Zbigniew Wrona, 17-37, Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe.
  48. Zmierczak, Maria. „Kształtowanie się koncepcji państwa prawnego (na przykładzie niemieckiej myśli polityczno-prawnej).” W Polskie dyskusje o państwie prawa, red. Sławomira Wronkowska, 11-27, Poznań: Wydawnictwo Sejmowe, 1995.
  49. Książki przetłumaczone
  50. Dicey, Albert Venn. Wstęp do nauki o prawie konstytucyjnym. Tłumaczenie W. H., Warszawa: K. Kowalewski, 1908.
  51. Kodeks dóbr kultury i krajobrazu Republiki Włoskiej. Wstęp i tłumaczenie Andrzej Moś, Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, 2017.
  52. Artykuły
  53. Bała, Paweł. „Invocatio Dei w Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997 r. w perspektywie porównawczej i historycznej.” Studia Erasmiana Wratislaviensia, nr 5 (2011): 305-333.
  54. Działocha, Kazimierz. „Pojęcie aktu normatywnego w ustawie o Trybunale Konstytucyjnym.” Studia Prawnicze, nr 2-3 (1989): 41-59.
  55. Działocha, Kazimierz, Zalasiński, Tomasz. „Zasada prawidłowej legislacji jako podstawa kontroli konstytucyjności prawa.” Przegląd Legislacyjny, nr 3 (2006): 5-20.
  56. Kosiorowski, Cezary. „Normatywny charakter aktu prawnego w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego.” Państwo i Prawo, nr 9 (2010): 32-45.
  57. Lewandowski, Sławomir. „Kontrowersje wokół preambuł.” Studia Iuridica, t. 31 (1996): 87-95.
  58. Marcinkiewicz, Marta. „O Konstytucji kwietniowej raz jeszcze.” Pamięć i Tożsamość, nr 1 (2018): 296-355.
  59. Niesiołowski, Jarosław. „Charakter normatywny a znaczenie normatywne wypowiedzi tekstu prawnego.” Państwo i Prawo, nr 3 (1985): 78-87.
  60. Płowiec, Witold. „Wstęp do Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997 r. w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego.” Przegląd Sejmowy, nr 1 (2010): 9-23.
  61. Wronkowska, Sławomira. „Zmiany w systemie prawnym.” Państwo i Prawo, nr 8 (1991): 3-14.
  62. Wróblewski, Bartłomiej, Normatywność tzw. dekalogu – pierwszych 10 artykułów Konstytucji kwietniowej, referat wygłoszony 8 kwietnia 2025 r. na konferencji „W poszukiwaniu nowych rozwiązań ustrojowych. Konstytucja kwietniowa z 1935 r. – jej obowiązywanie i dziedzictwo” na Uniwersytecie Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy (tekst oddany do druku).
  63. Wróblewski, Bartłomiej, Zajęcki, Maurycy. „Problemy z pojęciem normatywności tekstu aktów prawnych. Uwagi recenzyjne i polemiczne po lekturze pracy Małgorzaty Ewy Stefaniuk Preambuła aktu normatywnego w doktrynie oraz w procesie stanowienia i stosowania polskiego prawa w latach 1989-2007 Warszawa 2009.” Ruch Prawniczy Ekonomiczny i Socjologiczny, nr 2 (2012): 293-306.
  64. Wróblewski, Bartłomiej, Zajęcki, Maurycy. „O normatywności, redundantności i zbędności przepisów prawnych.” Przegląd Sejmowy, nr 5 (2017): 125-141.
  65. Wróblewski, Bartłomiej, Zajęcki, Maurycy. „O normatywności, redundantności i zbędności przepisów prawnych. Część druga: typologia przepisów.” Przegląd Sejmowy, nr 2 (2021): 181-221.
  66. Wróblewski, Bartłomiej, Zajęcki, Maurycy. „O normatywności, redundantności i zbędności przepisów prawnych. Część trzecia: typologia fragmentów przepisów i elementów części niezasadniczej aktów normatywnych.” Przegląd Sejmowy, nr 2 (2023): 119-155.
  67. Wróblewski, Bartłomiej, Zajęcki, Maurycy. „O normatywności, redundantności i zbędności przepisów prawnych. Część czwarta: uzupełnienia dogmatyczno-teoretyczne i podsumowanie” (tekst oddany do druku w Przeglądzie Sejmowym).
  68. Ziembiński, Zygmunt. „Przepis prawny a norma prawna.” Ruch Prawniczy i Ekonomiczny, nr 1 (1960): 105-122.
  69. Akty normatywne
  70. Ustawa Konstytucyjna z dnia 23 kwietnia 1935 r., Dz. U. 1935, nr 30, poz. 227.
  71. Ustawa z dnia 21 kwietnia 1936 r. o stosunku Państwa do Muzułmańskiego Związku Religijnego w Rzeczypospolitej Polskiej, Dz. U. 1936, nr 30, poz. 240 ze zm.
  72. Ustawa z dnia 7 kwietnia 1938 r. o ochronie imienia Józefa Piłsudskiego, Pierwszego Marszałka Polski, Dz. U. 1938, nr 25, poz. 219.
  73. Ustawa z dnia 29 grudnia 1989 r. o zmianie Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, Dz. U. 1989, nr 75, poz. 444 ze zm.
  74. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., Dz. U. 1997, nr 78, poz. 483, ze zm.
  75. Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym, Dz. U. 1997, nr 98, poz. 602 ze zm., t.j. Dz. U. 2024, poz. 1251.
  76. Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie „Zasad techniki prawodawczej”, Dz. U. 2002, nr 100, poz. 908, ze zm., t.j. Dz. U. 2016, poz. 283.
  77. Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 3 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych warunków technicznych dla znaków i sygnałów drogowych oraz urządzeń bezpieczeństwa ruchu drogowego i warunków ich umieszczania na drogach, Dz. U. 2003, nr 220, poz. 2181 ze zm., t.j. Dz. U. 2019, poz. 2311.
  78. Traktat ustanawiający Konstytucję dla Europy z 29 października 2004 r., Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej, C 310, 16 grudzień 2004.
  79. Ustawa z dnia 7 kwietnia 2017 r. o Narodowych Obchodach Setnej Rocznicy Odzyskania Niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej, Dz. U. 2017, poz. 919 ze zm.
  80. Orzeczenia
  81. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 27 listopada 1997 r., U 11/97, OTK ZU 1997, nr 5-6, poz. 67.
  82. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 28 maja 1996 r., K26/96, OTK ZU 1997, nr 2, poz. 19.
  83. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 20 grudnia 1999 r., K 4/99, OTK ZU 1999, nr 7, poz. 165.
  84. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 11 stycznia 2000 r., K 7/99, OTK ZU 2000, nr 1, poz. 2.
  85. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 12 kwietnia 2000 r., K 8/98, OTK ZU 2000, nr 3, poz. 87.
  86. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 14 czerwca 2000 r., P 3/00, OTK ZU 2000, nr 5, poz. 138.
  87. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 marca 2001 r., K 24/00, OTK ZU 2001, nr 3, poz. 51.
  88. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 12 czerwca 2002 r., P 13/01, OTK-A 2002, nr 4, poz. 42.
  89. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 19 grudnia 2002 r., K 33/02, OTK-A 2002, nr 7, poz. 97.
  90. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 17 maja 2006 r., K 33/05, OTK-A 2006, nr 5, poz. 57.
  91. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 18 lipca 2006 r., U 5/04, 5 OTK-A 2006, nr 7, poz. 80.
  92. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 3 listopada 2006 r., K 31/06, OTK-A 2006, nr 9, poz. 135.
  93. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 12 marca 2007 r., K 54/05, OTK-A 2007, nr 3, poz. 25.
  94. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 12 czerwca 2008 r., K 50/05, OTK-A 2008, nr 5, poz. 79.
  95. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 24 listopada 2010 r., K 32/09, OTK-A 2010, nr 9, poz. 150.

Downloads

Download data is not yet available.

Most read articles by the same author(s)