logo czasopisma

Artykuły

Tom 61 Nr 2 (2026): Prawo i Więź

Rekonstrukcja i ocena reżimów nadzwyczajnych w państwie socjalistycznym (na przykładzie powstania węgierskiego 1956 r.)

DOI:
https://doi.org/10.36128/04q9sy36
Przesłane
8 stycznia 2026
Opublikowane
9 maja 2026

Abstrakt

The article examines the mechanisms for introducing, operating, and legitimizing emergency regimes in the realities of a socialist state in the context of the Hungarian uprising of 1956. According to the author, emergency regimes in socialist states were fundamentally political, not legal. They served to maintain the communist party’s monopoly and monolithic power, even at the expense of its formally declared legality. The experience of the Hungarian uprising reveals a structural contradiction between the ideology of “socialist legality” and the practice of applying emergency measures. An analysis of the 1956 case allows the author to draw conclusions about the comprehensive nature of such regimes in socialist states, pointing to their exemplary form.

Bibliografia

  1. Brodziński, Witold. “Ustawa Zasadnicza Węgier z 25 kwietnia 2011 roku. Odrodzenie narodu i państwa?” W Aktualne problemy reform konstytucyjnych, red. Stanisław Bożyk, 459–483. Białystok: Temida 2, 2013.
  2. Brodziński, Witold. System konstytucyjny Węgier. Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe, 2003.
  3. Brunner, Georg i Klaus Westen. “Notstandsregelungen im kommunistischen Machtbereich.” Archiv des öffentlichen Rechts 92, nr 2 (1967): 180–211.
  4. Chronowski, Nóra, Tímea Drinóczi i József Petrétei. “The Governmental System of Hungary.” W Governmental Systems of Central and Eastern European States, red. Nóra Chronowski, Tímea Drinóczi i Tamara Takács, 299–366. Warszawa: Wolters Kluwer, 2011.
  5. Doswald-Beck, Louise. “The Legal Validity of Military Intervention by Invitation of the Government.” British Yearbook of International Law 56, nr 1 (1985): 189–252. Oxford Academic.
  6. Dunaj, Katarzyna. Weimarski model prezydentury. Warszawa: Dom Wydawniczy Elipsa, 2010.
  7. Gebethner, Stanisław. “Stany szczególnego zagrożenia jako instytucja prawa konstytucyjnego.” Państwo i Prawo 37, nr 8 (1982): 5–19.
  8. Jackiewicz, Andrzej i Artur Olechno. “Acts of Laws with the Force of a Statute Issued by the Executive Branch of Government in the Countries of Central and Eastern Europe.” W International Scientific Conference: The Quality of Legal Acts and Its Importance in Contemporary Legal Space, October 4–5, 2012, red. Jānis Rozenfelds i in., 250–263. Riga: University of Latvia, 2012.
  9. Kahl, Thede. “Communist Terror in 1956 and the Rule of Law.” Hungarian Review 4, nr 1 (2013): 49–62. http://www.hungarianreview.hu/article/communist_terror_in_1956_and_the_rule_of_law
  10. _
  11. Konstytucja Węgierskiej Republiki Ludowej. Tłumaczenie Bogumił Dąbrowski, red. i wstęp Andrzej Gwiżdż. Wrocław: Ossolineum, 1975.
  12. Kopyś, Tadeusz i Paweł Skorut. “Stany nadzwyczajne w węgierskim systemie prawno-konstytucyjnym w XX i XXI wieku. Analiza zagadnienia na wybranych przykładach.” W Stany nadzwyczajne jako trwały element bezpieczeństwa państwa. Od historycznych rozważań do współczesnych rozwiązań, red. Sabina Sanetra-Półgrabi i Paweł Skoruta, 281–304. Kraków: Wydawnictwo Arcana, 2019.
  13. Kubas, Sebastian. Proces demokratyzacji i jego determinanty. Analiza na przykładzie Republiki Czeskiej i Węgier (1990–2016). Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 2018.
  14. Ludwikowski, Rett R. Constitution-Making in the Region of Former Soviet Dominance. Durham: Duke University Press, 1996.
  15. Maślanka, Jan. “Stan wojenny w Polsce na tle konstytucyjnej regulacji stanów wyjątkowych w innych państwach.” Przegląd Obrony Terytorium Kraju 10, nr 1 (1983): 5–11.
  16. Prokop, Krzysztof. “Instytucja stanu nadzwyczajnego w polskim prawie konstytucyjnym.” W Niepodległość – suwerenność – podmiotowość. Polskie projekty polityczne 1918–2018, red. Waldemar Paruch, 199–258. Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe, 2019.
  17. Schoenfeld, H.F. Arthur. “Soviet Imperialism in Hungary.” Foreign Affairs 26, nr 3 (1948): 554–566. HeinOnline.
  18. Sebestyen, Victor. Dwanaście dni: rewolucja węgierska 1956. Tłumaczenie Maciej Antosiewicz. Warszawa: Wydawnictwo Magnum, 2006.
  19. Smoliński, Tadeusz. “Stan wojny, stan wojenny, stan wyjątkowy w konstytucjach europejskich państw socjalistycznych.” Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny 44, nr 3 (1982): 105–121. https://repozytorium.amu.edu.pl/server/api/core/bitstreams/88b122e3-1861-4de0-aef9-dbf7704a2bb7/content
  20. Szente, Zoltán. Constitutional Law in Hungary. Alphen aan den Rijn: Wolters Kluwer, 2022.
  21. Tardi, Gregory. “The Democratization of the Hungarian Constitution.” Michigan State University-DCL Journal of International Law 9, nr 3 (2000): 369–412. HeinOnline.
  22. Varszegi, Mark. Ideologie, Geschichte und Verfassunggebung: Legitimationsprobleme des ungarischen Grundgesetzes von 2012. Baden-Baden: Nomos Verlagsgesellschaft, 2023.

Downloads

Download data is not yet available.