logo czasopisma

Artykuły

Tom 63 Nr 4 (2026): Prawo i Więź

Zastosowanie rzymskiej paremii „ei incumbit probatio qui dicit, non qui negat” w systemie prawa kontynentalnego i anglosaskiego – aspekt porównawczy

DOI:
https://doi.org/10.36128/z5fvmh91
Przesłane
25 marca 2026
Opublikowane
24 września 2026

Abstrakt

The aim of this article is to analyse the significance and scope of application of the Roman legal maxim ei incumbit probatio qui dicit, non qui negat in contemporary legal systems, namely civil law and common law, with particular emphasis on Polish and English law. The starting point of the analysis is the presentation of the origins and functions of legal principles in Roman law, followed by their evolution towards the modern understanding of legal principles as norms of significant axiological and functional importance within the structure of the legal system. The analysis focuses primarily on a comparative assessment of the interpretation and implementation of the principle in Polish civil procedure and in the English procedural model based on the Civil Procedure Rules. Particular attention is devoted to the distinction between the legal (material) and evidential (formal) burden of proof, as well as to the practical mechanisms of its application in judicial proceedings, and to the role of expert evidence as one of the fundamental instruments for discharging the burden of proof in cases requiring specialised knowledge. The author argues that, despite the universal character of the Roman principle of the burden of proof, its contemporary operation is shaped by differing institutional solutions characteristic of civil law and common law systems, particularly with regard to the appointment of experts and the form of expert opinions.

Bibliografia

  1. Adrych-Brzezińska, Izabela. „Ciężar dowodu – zagadnienie z pogranicza prawa cywilnego materialnego i procesowego" Studia Iuridica 70 (2017): 29–37.
  2. Adrych-Brzezińska, Izabela. Ciężar dowodu w prawie i procesie cywilnym. Warszawa: Wolters Kluwer, 2015.
  3. Bielska-Brodziak, Agnieszka, Sławomir Tkacz. „Zasady prawa w świetle materiałów legislacyjnych" Filozofia Publiczna i Edukacja Demokratyczna 7, nr 1 (2018): 135–160.
  4. Buckland, William Warwick, Arnold Duncan McNair. Roman Law and Common Law. A Comparison in Outline. Cambridge: Cambridge University Press, 1965.
  5. Ereciński, Tadeusz. „Art. 278 – Wezwanie biegłych", [w:] Postępowanie dowodowe. Komentarz do art. 227–315 k.p.c., red. Marcin Dziurda, Tadeusz Ereciński, 230–287. Warszawa: Wolters Kluwer, 2024.
  6. Góźdź-Roszkowski, Stanisław, Julia Mazurkiewicz-Sułkowska. „Pozycja oraz opinia biegłego w sądowej praktyce zawodowej w systemie prawnym anglosaskim i rosyjskim. Rys porównawczy" Academic Journal of Modern Philology 16 (2022): 63–73.
  7. Harla, Andrzej Grzegorz. „Ciężar dowodu a podstawy rewizyjne w postępowaniu cywilnym" Państwo i Prawo, nr 8 (1990): 70–78.
  8. Heydon, John Dyson. Evidence. Cases and Materials. London: Butterworths, 1984.
  9. Hilman, Krzysztof, Magdalena Hładyszewska, Tomasz Palmirski, Anna Maria Wasyl, Hubert Wolanin, Jan Zabłocki, Jarosław Reszczyński. Digesta Iustiniani. Digesta Justyniańskie. Tekst i przekład, t. VI: Księgi 41–44. Kraków: Poligrafia Salezjańska, 2016.
  10. Jędrzejewska, Ewa. Odszkodowanie za szkody z OC posiadacza pojazdu w związku z wypadkiem drogowym. Postępowanie. Wzory. Warszawa: Wolters Kluwer, 2022.
  11. Kacprzak, Agnieszka, Jerzy Krzynówek, Witold Wołodkiewicz. Regulae iuris. Łacińskie inskrypcje na kolumnach Sądu Najwyższego Rzeczypospolitej Polskiej. Warszawa: C.H. Beck, 2006.
  12. Kalinowski, Stefan. Biegły. Ogólne wiadomości z prawa dowodowego. Prawa i obowiązki biegłego. Biegły w postępowaniu karnym. Warszawa: Wydawnictwo Prawnicze, 1973.
  13. Kardas, Piotr. „O rzymskich korzeniach współczesnego myślenia o prawie – uwagi na marginesie książki Jerzego Zajadły «Minima Iuridica – refleksje o pewnych (nie)oczywistościach prawniczych»" Palestra, nr 1 (2020): 5–21.
  14. Klich, Aleksandra. Dowód z opinii biegłego w postępowaniu cywilnym. Biegły lekarz. Warszawa: C.H. Beck, 2016.
  15. Klich, Aleksandra. „Art. 285 – Opinia. Cel i istota regulacji", [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, red. Piotr Rylski, Andrzej Olaś. Warszawa: C.H. Beck, 2025.
  16. Knoppek, Krzysztof. „Ocena dowodu z opinii biegłego", [w:] System Prawa Procesowego Cywilnego, t. II, cz. 2: Postępowanie procesowe przed sądem pierwszej instancji, red. Tadeusz Ereciński, Tadeusz Wiśniewski, 383–463. Warszawa: Wolters Kluwer, 2016.
  17. Kodrębski, Jan. Prawo rzymskie w Polsce XIX w. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 1990.
  18. Kołakowski, Krzysztof. Dowodzenie w procesie cywilnym. Warszawa: Wydawnictwo Zrzeszenia Prawników Polskich, 2000.
  19. Krupa-Lipińska, Katarzyna. Związek przyczynowy jako przesłanka odpowiedzialności z tytułu czynów niedozwolonych. Warszawa: Wolters Kluwer, 2020.
  20. Książek, Daniel. „Zasady prawa" Roczniki Administracji i Prawa 21 (2021): 199–204.
  21. Lang, Wiesław, Jerzy Wróblewski. Współczesna filozofia i teoria prawa w USA. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1986.
  22. Leszczyński, Leszek. „Zasady prawa – założenia podstawowe" Studia Iuridica Lublinensia 25, nr 1 (2016): 10–16.
  23. Leszczyński, Leszek, Grzegorz Maroń. „Pojęcie i treść zasad prawa oraz generalnych klauzul odsyłających. Uwagi porównawcze" Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska. Sectio G 60, nr 1 (2013): 81–91.
  24. Łazarska, Aneta. Proces sądowego wymierzania sprawiedliwości. Warszawa: Wolters Kluwer, 2025.
  25. Łętowska, Ewa. „Promieniowanie orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego na poszczególne gałęzie prawa", [w:] Księga XX-lecia orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, red. Marek Zubik, 353–379. Warszawa: Biuro Trybunału Konstytucyjnego, 2006.
  26. Makarucha, Robert. „Zasady prawa jako czynnik zapewniający aksjologiczną spójność systemu prawa" Folia Iuridica Wratislaviensis 3, nr 2 (2014): 123–138.
  27. Marciniak, Andrzej. „Art. 285 [opinia]", [w:] Kodeks postępowania cywilnego, t. II: Komentarz do art. 205¹–424¹², red. Andrzej Marciniak, 360–374. Warszawa: C.H. Beck, 2019.
  28. Obuchowski, Szymon. „Pojęcie zasad prawa w świetle idei pojęć co do istoty kwestionowanych" Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny 79, nr 4 (2017): 43–55.
  29. Opałek, Kazimierz, Jerzy Wróblewski. Zagadnienia teorii prawa. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1969.
  30. Palmirski, Tomasz. „O różnych regułach dawnego prawa. 17 tytuł 50 księgi Digestów. Tekst – tłumaczenie – komentarz" Zeszyty Prawnicze 6, nr 2 (2006): 221–326.
  31. Palmirski, Tomasz, Krzysztof Hilman, Piotr Niczyporuk. Digesta Iustiniani. Digesta Justyniańskie. Tekst i przekład, t. IV: Księgi 20–27. Kraków: Poligrafia Salezjańska, 2014.
  32. Palmirski, Tomasz, Krzysztof Hilman, Piotr Niczyporuk. Digesta Iustiniani. Digesta Justyniańskie. Tekst i przekład, t. VII: Księgi 48–50. Kraków: Poligrafia Salezjańska, 2017.
  33. Piasecki, Kazimierz. „Prawda w procesie cywilnym" Nowe Prawo, nr 2–3 (1989): 17–30.
  34. Romul, Janusz. „Funkcja porządkująca «zasad prawa» w systemie prawa socjalistycznego w Polsce" Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny 37, z. 1 (1975): 1–18.
  35. Rybarczyk, Marek. Biegły w postępowaniu sądowym. Opinia. Odpowiedzialność. Wynagrodzenie. Warszawa: C.H. Beck, 2001.
  36. Rylski, Piotr. „Stopień dowodu w postępowaniu cywilnym – zagadnienia podstawowe" Polski Proces Cywilny, nr 3 (2016): 491–505.
  37. Safjan, Marek. „Pojęcie i funkcje zasad prawa prywatnego", [w:] Prawo cywilne – część ogólna. System Prawa Prywatnego, t. I, red. Marek Safjan, 318–370. Warszawa: C.H. Beck, 2012.
  38. Sherman, Charles Phineas. Roman Law in the Modern World. New York: Baker, Voorhis & Co., 1924.
  39. Sozański, Jarosław. „Powstawanie i charakter ogólnych zasad prawa oraz ich rola w prawie międzynarodowym publicznym (z uwzględnieniem prawa wspólnotowego). Uwagi wprowadzające do analizy zagadnienia" Roczniki Nauk Prawnych 15, nr 1 (2005): 135–180.
  40. Stein, Peter. Roman Law and English Jurisprudence. Yesterday and Today. Cambridge: Cambridge University Press, 1969.
  41. Turczyn, Arkadiusz. „Art. 285. Uzasadnienie opinii biegłego; opinia łączna; dodatkowy termin", [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Art. 1–505³⁹, t. I, red. Olga Piaskowska, 682–711. Warszawa: Wolters Kluwer, 2024.
  42. Tyc, Aneta. „Ciężar dowodu – wokół definicji oraz dopuszczalności umownej regulacji" Zeszyt Studencki Kół Naukowych Wydziału Prawa i Administracji UAM, nr 2 (2012): 199–208.
  43. Warniełło, Wiktor. „Postępowanie cywilne – ciężar dowodu w znaczeniu materialnym i formalnym – konsekwencje procesowe nieudowodnienia faktu, z którego strona wywodzi skutki prawne. Glosa do wyroku SN z dnia 17 czerwca 2009 r., IV CSK 71/09" Orzecznictwo Sądów Polskich, nr 3 (2014): 399–415.
  44. Whittuck, Edward Arthur. „Roman Law in the Modern World" Journal of Comparative Legislation and International Law 2, nr 1 (1920): 104–109.
  45. Wołodkiewicz, Witold. „Tradycja prawa rzymskiego we współczesnym prawie cywilnym" Palestra 31, nr 10–11 (1987): 66–85.
  46. Wołodkiewicz, Witold. „Łacińskie reguły prawne dotyczące ciężaru dowodu w procesie" Palestra, nr 9 (2014): 254–257.
  47. Wołodkiewicz, Witold. Czy prawo rzymskie przestało istnieć? Kraków: Zakamycze, 2003.
  48. Wronkowska, Sławomira, Maciej Zieliński, Zygmunt Ziembiński. Zasady prawa. Zagadnienia podstawowe. Warszawa: Wydawnictwo Prawnicze, 1974.
  49. Wróblewski, Jerzy. „Prawo obowiązujące a «ogólne zasady prawa»" Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Łódzkiego, z. 42 (1965): 17–38.
  50. Wyrzykowski, Mirosław, Michał Ziółkowski. „Konstytucyjne zasady prawa i ich znaczenie dla interpretacji zasad ogólnych prawa i postępowania administracyjnego", [w:] Konstytucyjne podstawy funkcjonowania administracji publicznej. System Prawa Administracyjnego, t. 2, red. Roman Hauser, Zygmunt Niewiadomski, Andrzej Wróbel, 6–48. Warszawa: C.H. Beck, 2012.
  51. Zajadło, Jerzy. „Terminologia łacińska w pracy współczesnego prawnika: retoryczny ozdobnik czy warsztatowa konieczność?" Edukacja Prawnicza, nr 1 (2021): 27–35.
  52. Zieliński, Maciej. „Konstytucyjne zasady prawa", [w:] Charakter i struktura norm Konstytucji, red. Janusz Trzciński, 59–70. Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe, 1997.
  53. Żuławska, Czesława. „Zasady prawa gospodarczego prywatnego (handlowego)", [w:] Prawo handlowe – część ogólna. System Prawa Handlowego, t. I, red. Stanisław Włodyka, 280–377. Warszawa: C.H. Beck, 2009.

Downloads

Download data is not yet available.