Prawo petycji stanowi konstytucyjne prawo polityczne przyznane każdemu w celu ochrony własnych praw i wolności oraz zapewnienia możliwości uczestniczenia w życiu publicznym poprzez kierowanie do organów władzy publicznej postulatów, wniosków, uwag, spostrzeżeń, czy też skarg lub innych form krytyki. Tak postrzegane prawo stanowi jeden z istotnych elementów partycypacji społecznej, szczególnie wartościowej na szczeblu administracji samorządowej. Analiza obowiązujących przepisów prawa wskazuje na tendencje zmierzającą w kierunku tworzenia rozwiązań prawnych stanowiących swoistego rodzaju uszczegółowienie prawa petycji w wybranych obszarach, czy też dziedzinach aktywności administracji (inicjatywa uchwałodawcza, inicjatywa lokalna, uwagi i wnioski w procedurach planistycznych, udział społeczeństwa w ochronie środowiska). Jednocześnie brak adekwatnych do potrzeb samorządu terytorialnego rozwiązań proceduralnych umożliwiających realne i sprawne rozpatrywanie zgłaszanych petycji, skarg i wniosków, opartych na przepisach ogólnych (ustawa o petycjach, kpa), osłabia rangę analizowanej instytucji prawnej, prowadząc do jej marginalizacji, czy wręcz bagatelizowania.