logo czasopisma

Artykuły

2026: online-first

Jak króla dla Królestwa Polskiego na przełomie 1812 i 1813 roku szukano

DOI:
https://doi.org/10.36128/s3hs3363
Przesłane
16 listopada 2025
Opublikowane
2 listopada 2026

Abstrakt

This article is devoted to the issue of searching for a monarch for the restored Kingdom of Poland. A substantive analysis of the source material shows that we can observe two periods here – the first is the period preceding the establishment of the General Confederation of the Kingdom of Poland, and the second is the period of efforts to change the political orientation, pursued by Warsaw ministers and some confederation activists at the turn of 1812 and 1813. It was a period of missed opportunities. Although there was a natural candidate for the Polish throne – Frederick Augustus of Saxony – his distance from the preparations for the proclamation of the confederation caused the monarch to distance himself from the entire movement. After Napoleon’s defeat in Russia in the second half of 1812, Warsaw ministers began secret negotiations with Alexander I, using the contacts of Adam Jerzy Czartoryski. These talks were intended to lead to the Polish crown being handed over to the Romanov dynasty. Ultimately, the talks reached an impasse, and Tsar Alexander, emboldened by his military successes, postponed decisions on the Polish question until the end of the war with Napoleon.

Bibliografia

  1. Askenazy Szymon, „Na rozdrożu 1812–1813” Biblioteka Warszawska, r. 71 (1911): 210–233, 418–452, 1–43.
  2. Askenazy Szymon, „Polska a Europa 1813–1815 podług Dziennika Adama ks. Czartoryskiego” Biblioteka Warszawska, r. 1909, t. II (1909): 209–237.
  3. Askenazy Szymon, Książę Józef Poniatowski 1763–1813. Warszawa: Nakład Gebethnera i Wolfa, 1905.
  4. Bignon Eduard, Polska w r. 1811 i 1813, t. II. Wilno: Tow. Udziałowe „Kurjer Litewski”, 1913.
  5. Bogdanović Modest Ivanović, Istoria carstwowania Imperatora Aleksandra I i Rossiji w jego wremia, t. IV. Sankt-Petersburg: Tipografija F. Suszczinskago, 1869.
  6. Chmielowska Maria, „Z materiałów do sprawy polskiej w r. 1812–1813” Rocznik Zakładu Narodowego Imienia Ossolińskich, nr 1–2 (1927/1928): 1–43; nadbitka: Lwów 1927.
  7. Chodkiewicz Aleksander, Dzieje znakomitych wypadków życia mojego przeze mnie samego, ręką własną spisane, wraz z niektórymi aneksami mogącymi służyć do historii polskiej, od 1777 roku do 28 grudnia 1819 roku, [w:] Marek Nalepa, „Płynął godziny pomiędzy nadzieją i bojaźnią czułą”. Polityczne i egzystencjalne rany Polaków epoki porozbiorowej. Studia i teksty, 55–131. Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2010.
  8. Czubaty Jarosław, Księstwo Warszawskie (1807–1815). Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, 2011.
  9. Czubaty Jarosław, „Księstwo Warszawskie – pierwsze nowoczesne państwo polskie?” Kwartalnik Historyczny, CXXV, z. 2 (2018): 365–401. https://rcin.org.pl/ihpan/Content/68446/WA303_86994_A52-KH-R-125-2_Czubaty.pdf.
  10. Diariusz sejmowy z roku 1812, nr 1. Warszawa: Drukarnia Rządowa, 1812.
  11. Dodatek do Dziennika Konfederacyi Jeneralney Królestwa Polskiego, zawierający Uniwersały i odezwy Rady Generalnej, które dotąd oddzielnie tylko drukowane, a w Dzienniku umieszczone nie były. Warszawa: Drukarnia Rządowa, 1812.
  12. Dziennik Konfederacyi Jeneralney Królestwa Polskiego roku 1812, nr 1. Warszawa: Drukarnia Rządowa, 1812.
  13. Dziennik Praw Księstwa Warszawskiego, t. IV. Warszawa: Drukarnia Rządowa, b.r.w.
  14. Gałędek Michał, Koncepcje i projekty nowego ustroju administracji dla przyszłego Królestwa Polskiego. Studium z dziejów myśli administracyjnej. Sopot: Wydawnictwo Arche, 2017.
  15. Gałędek Michał, „Prawne i polityczne uwarunkowania statusu ministra Księstwa Warszawskiego” Studia z Dziejów Państwa i Prawa Polskiego, t. 16 (2013): 151–167. https://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.mhp-528af6db-afea-4f96-a484-f7809f5f4b66.
  16. Godek Sławomir, Petersburska ofensywa szlachty litewskiej z lat 1810–1812, czyli o prawie i gospodarce guberni grodzieńskiej i wileńskiej na początku XIX wieku. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe UKSW, 2025.
  17. Handelsman Marceli, Adam Czartoryski, t. I. Warszawa: Towarzystwo Naukowe Warszawskie, 1948.
  18. Handelsman Marceli, „Projekt zmiany konstytucji z r. 1812”, [w:] Pod znakiem Napoleona. Studia historyczne, 197–214. Warszawa: Zakład Graf. Tow. Akc. S. Orgelbranda S-ów, 1913.
  19. Kallas Marian, „Diariusze sejmów Księstwa Warszawskiego (zeszyt 3). Diariusz sejmowy z roku 1812” Teki Archiwalne, t. 21 (1989): 109–170.
  20. Kanecki Oskar, „Правовая революция на польских землях или введение Кодекса Наполеона в Варшавском герцогстве” Journal of Polish-Georgian Law, nr 2 (2022): 36–49.
  21. Krzymkowski Marek, „Nadzwyczajne pełnomocnictwa dla Rady Ministrów w 1812 roku” Studia z Dziejów Państwa i Prawa Polskiego, t. 14 (2011): 115–130. https://bazhum.muzhp.pl/media/texts/studia-z-dziejow-panstwa-i-prawa-polskiego/2011-tom-14/studia_z_dziejow_panstwa_i_prawa_polskiego-r2011-t14-s115-130.pdf.
  22. Kukiel Marian, Książę Adam. Warszawa: „Pavo”, 1993.
  23. Kukiel Marian, Wojna 1812 roku, t. I. Kraków: Nakładem Polskiej Akademii Umiejętności, 1937.
  24. Laubert Manfred, Die Preussische Polenpolitik von 1772–1914. Krakau: Schriftenreihe des Instituts für deutsche Ostarbeit, 1944.
  25. Mickiewicz Adam, Pan Tadeusz, czyli Ostatni Zajazd na Litwie. Historia szlachecka z roku 1811 i 1812 we dwunastu księgach wierszem. Warszawa: Wydawnictwo „KWE”, 2000.
  26. Pamiętniki ks. Adama Czartoryskiego i korespondencya jego z cesarzem Aleksandrem I, t. II. Kraków: Spółka Wydawnicza Polska, 1905.
  27. Przygodzki Jacek, „Próby zmiany orientacji politycznej władz Księstwa Warszawskiego po wojnie 1812 r.” Acta Universitatis Wratislaviensis No 1953, Prawo CCLVI (1997): 133–149.
  28. Przygodzki Jacek, „Konfederacja Generalna Królestwa Polskiego 1812–1813”, [w:] Studia historycznoprawne, red. Alfred Konieczny, Acta Universitatis Wratislaviensis No 2367, Prawo CCLXXVI, 105–133. Wrocław, 2002.
  29. Przygodzki Jacek, Rada Najwyższa Tymczasowa Księstwa Warszawskiego 1813–1815. Organizacja i działalność. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 2002.
  30. Rembowski Aleksander, Z życia konstytucyjnego w Księstwie Warszawskim. Warszawa: nakładem Jana Fiszera, 1906.
  31. Rosijski Gosudarstwiennij Istoriczeskij Archiv w Petersburgu, fond 1409, dieło 710.
  32. Rostworowski Michał, Rada Ministrów i Rada Stanu Księstwa Warszawskiego. Przyczynek do dziejów ich organizacji. Kraków: Drukarnia Uniwersytetu Jagiellońskiego, 1911.
  33. Skarbek Fryderyk, Dzieje Księstwa Warszawskiego, t. III. Warszawa: Drukarnia artystyczna Saturnina Sikorskiego, 1897.
  34. Smolka Stanisław, Polityka Lubeckiego przed Powstaniem Listopadowym, t. II. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1984.
  35. Sobociński Władysław, Historia ustroju i prawa Księstwa Warszawskiego. Toruń: Towarzystwo Naukowe, 1964.
  36. Ubaldus Bruno (właść. Bronisław Zamorski), Wielkie Księstwo Warszawskie. Lwów: Nakładem Towarzystwa im. Stanisława Staszica, 1890.
  37. Uruszczak Wacław, „Suwerenność polskich organizmów państwowych w latach 1795–1848” Problems of Economics & Law, nr 5 (2020): 1–24. https://doi.org/10.5604/01.3001.0015.3627.
  38. Willaume Juliusz, Fryderyk August jako książę warszawski (1807–1813). Poznań: Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, 1939.
  39. Willaume Juliusz, Fryderyk August wobec sprawy polskiej 1812 r. Lwów: wydawca nieznany, 1936.
  40. Zamorski Bronisław, Stan polityczny Księstwa Warszawskiego w roku 1812. Lwów: nakładem redakcji „Tygodnika Naukowego”, 1865.

Downloads

Download data is not yet available.

Inne teksty tego samego autora