Nr 3 (37)

Artykuł dotyczy analizy możliwości zastosowania analitycznej teorii prawa Herberta Harta oraz integralnej teorii prawa Ronalda Dworkina do opisu prawa, w tym procesu jego stosowania, w systemach prawnych opartych o monocentryczny katalog źródeł w postaci prawa stanowionego. Rozważania te poprzedzono syntetyczną charakterystyką głównych założeń obu omawianych koncepcji. W przypadku analitycznej teorii prawa H.Harta zwrócono uwagę na jej ogólny aspekt metodologiczny oraz sposób krytyki teorii prawa jako rozkazu autorstwa Johna Austina. Omówiono też, cenne dla jurysprudencji kontynentalnej rozważania Harta w kwestii semiotycznej analizy wypowiedzi powinnościowych, które ten formułował w oparciu o teorię performatywów. Wykorzystanie przez Harta pragmatycznej analizy języka prawa umożliwiło w pełniejszy sposób opisać różne przejawy tego zjawiska w kontynentalnej kulturze prawnej, przede wszystkim czyniąc precyzyjniejsze rozróżnienie na normy powstające w procesach stanowienia a stosowania prawa. W dalszej kolejności przedstawiono główne założenia koncepcji R.Dworkina, zwracając uwagę nie tylko na powszechnie znany podział na standardy (zasady) i reguły, ale również na rzadziej komentowany sposób krytyki tego autora, skoncentrowany na pozytywistycznym uwikłaniu w nominalizm pojęciowy i pogląd o możliwości ograniczenia wyjaśnienia prawa wyłącznie w oparciu o analizę semiotyczną, co Dworkin określił jako „ukąszenie semantyczne”.

Zarówno teoria: analityczna H.Harta i integralna R.Dworkina powstały w odniesieniu do rozumienia prawa w kulturze common law. Dodatkowo w obu tych koncepcjach autorzy starali się właściwie opisać i wyjaśnić mechanizm precedensowości, ze szczególnym uwzględnieniem tych sytuacji, w których sędzia anglosaski nie dysponował regułą z prawa stanowionego, ale dyskrecjonalnie tworzył prawo (problem tzw. trudnych przypadków). Obie koncepcje wymagają dostrzeżenia tego aspektu i dostosowania ich założeń do specyfiki kultury prawa stanowionego.

Artykuł przedstawia problematykę nieodpłatnej pomocy prawnej i poradnictwa obywatelskiego w świetle obowiązujących przepisów prawa z uwzględnieniem wyników dyskusji publicznej i ewolucji rozwiązań legislacyjnych. System nieodpłatnej pomocy prawnej finansowanej z budżetu państwa funkcjonuje w Polsce od 2015r. Uchwalenie ustawy poprzedzała szeroka dyskusja, której uczestniczyły zarówno środowiska prawnicze jak i przedstawiciele organizacji pozarządowych. Jednak przyjęte rozwiązania nie spełniły pokładanych nadziei, a ich krytyczna ocena spowodowała podjęcie kolejnych prac legislacyjnych. W związku z nowelizacją przepisów prawnych wyjaśnienia wymaga charakter i zakres pojęcia poradnictwa obywatelskiego oraz uwzględnienia jego roli wobec nieodpłatnej pomocy prawnej.   

Tekst przedstawia problem odrodzenia się Państwa Polskiego w 1918 r. z perspektywy prawa międzynarodowego. Był to temat dość kluczowy dla badań prawnych prowadzonych 100 lat temu. Dziś tematyka ta została już zapomniana. Warto więc ją przypominać z nowej perspektywy czasowej.

Materiał, na którym opiera się artykuł stanowią kluczowe opracowania przedstawicieli polskiej doktryny z okresu międzywojennego, w tym  w szczególności prace profesorów: C. Berezowskiego, S. Huberta, Z. Cybichowskiego, W. Komarnickiego, S. Bukowieckiego, a także dokumenty z tamtego okresu, jak i stanowiska oraz opinie niektórzy czołowych internacjonalistów z zagranicy.

O ile przedstawienie poglądów autorskich byłoby łatwe, to jednak próba omówienia samego tematu jest utrudniona, ponieważ stanowiska przedstawicieli doktryny w tej sprawie nie są jednolite. Można wręcz powiedzieć, że są konfrontacyjne. Sprzeczność ta znajduje też oparcie w niejednolitej praktyce międzynarodowej, jak i praktyce wewnętrznej organów II Rzeczypospolitej.

Tekst nie tylko zbiera i przedstawia te sprzeczności, ale też wskazuje na ich wagę i potencjalne praktyczne skutki. Z drugiej strony, stanowi też próbę ich pogodzenia, choć nie tyle w płaszczyźnie prawnej, co jest z zasady niemożliwe, ale w sferze politycznej, ze względu na dodatkowy cel, który pojawił się po 100 latach. Jest nim - podkreślona w podsumowaniu - potrzeba promocji polskiej historii (wizerunku państwa) za granicą. Stąd podstawowym językiem, w jakim tekst został sporządzony, jest język angielski.

W ramach opracowania poruszone są następujące kwestie: historyczno-prawne tło problemu rekonstruowanej państwowości polskiej; koncepcja powstania Polski jako nowego państwa; koncepcja ciągłości przedzaborczej państwowości (ustanie okupacji); podejście sądownictwa krajowego do kwestii państwowości polskiej; stanowisko mocarstw sprzymierzonych: uznanie i rozwiązania traktatowe; sprawa granic państwowych; sukcesja długów zaborców; sukcesja obywatelstwa. Tym samym – na tyle, na ile pozwalają ramy redakcyjne – tekst stanowi możliwie kompletną analizę zagadnienia.

Sankcje Unii Europejskiej (środki restrykcyjne) wobec ataków cyfrowych  jako instrument prawny dyplomacji cyfrowej stanowią nowe rozwiązanie prawne, powstałe w 2019 r. Zostało użyte przez Unię po raz pierwszy w 2020 r. wobec ataków cyfrowych z Chin, Rosji i KRLD. Sankcje te przyjmowane są na podstawie postanowień Traktatu o UE (wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczenstwa, art. 29) oraz art. 215 Traktatu o funkcjonowaniu UE. Stanowią one element szerszej koncepcji politycznej Unii, powstałej w 2015 r., określanej mianem dyplomacji cyfrowej. W artykule wyjaśnia się w kontekście ogólnych założeń stosowania środków restrykcyjnych i stosunku Unii do przestrzeni cyfrowej, jak pojmowane są i jaki charakter mają ataki cyfrowe jako przesłanka sankcji, jakie sankcje przewiduje się w razie ataków cyfrowych oraz jakie są zasady i tryb ich przyjmowania i wykonywania. Regulacje unijne dotyczące środków restrykcyjnych w odpowiedzi na ataki cyfrowe nie są rozwiązaniem w pełni prawnie zadowalającym. Ich ocena znajduje się w konkluzjach opracowania.

Artykuł analizuje postanowienia Umowy między Rzecząpospolitą Polską a Królestwem Danii w sprawie rozgraniczenia obszarów morskich na Morzu Bałtyckim z 19 listopada 2018 r. Spór delimitacyjny na Morzu Bałtyckim był jednym z najtrudniejszych problemów w stosunkach polsko-duńskich. Państwa dzielił od wielu lat spór dotyczący obszaru morskiego o powierzchni ok. 3.500 km². Znegocjowana przez państwa linia graniczna podzieliła ich szelfy kontynentalne i wyłączne strefy ekonomiczne w części Morza Bałtyckiego znajdującej się na południe od wyspy Bornholm. Rozwiązanie sporu delimitacyjnego zbiegło się w czasie z intensyfikacją współpracy gospodarczej obu państw oraz budową gazociągu Baltic Pipe. Międzynarodowe prawo morza stanowi, że delimitacja obszarów morskich między państwami, których wybrzeża leżą naprzeciw siebie lub przylegają/leżą obok siebie, następuje w drodze umowy na podstawie prawa międzynarodowego w celu osiągnięcia słusznego (sprawiedliwego) rozwiązania. Celem niniejszego artykułu jest analiza Umowy polsko-duńskiej w świetle zasad rządzących delimitacją morską i deklaracji polskiego rządu o sukcesie negocjacyjnym.

W artykule przedstawiono instytucję cofnięcia pozwolenia na broń palną w świetle wyroku ETPC w sprawie Kotilainen i inni przeciwko Finlandii. Cofnięcie pozwolenia i prewencyjne odebranie broni palnej jest uprawnieniem organu wydającego pozwolenie. W artykule przedstawiono standard strasburski a także cofnięcie pozwolenia i odebranie broni palnej w  ustawodawstwie polskim w świetle standardu strasburskiego. W artykule dokonano nie tylko analizy orzecznictwa ETPC w tym zakresie, ale także orzecznictwa polskich sądów. Dokonano także krytycznej analizy polskich przepisów dotyczących cofania pozwolenia na broń palną oraz jej prewencyjnego zatrzymania. W artykule przedstawiono propozycje zmiany obecnie obowiązujących przepisów w tym zakresie.

Dostępność jest jednym z filarów, na której opiera się Konwencja o prawach osób z niepełnosprawnościami (CRPD). Zarazem należy do najbardziej zawiłych i mało jeszcze rozpoznanych instytucji w ramach praw człowieka. Konwencja określa dostępność jako jedną z zasad ogólnych. Nie stanowi wprost prawa do dostępu/right to accessibility per se. Jednak interpretacje normy dostępności wskazują na rozbieżność poglądów na temat tego, czy mamy do czynienia z nowym prawem człowieka. Ustalenie czym jest dostępność w ramach praw człowieka ma niebagatelne znaczenie dla implementacji Konwencji.

The Committee on the Rights of Persons with Disabilities w General Comment No 2 (2014) „Article 9 Accessibility” nie ułatwia odpowiedzi na pytanie o status prawny dostępności. Kontrowersje, które budzi prawo do dostępu wpisują się w generalne obawy, które wywołują od zawsze „nowe” prawa człowieka. Przyczyną braku jasnego potwierdzenia dostępności jako samoistnego prawa człowieka jest sama natura tych praw. Prawa człowieka są dynamiczne i stale ewoluują.  Konwencja wyraźniej, niż poprzednie traktaty, zaciera różnice między prawami obywatelskimi i politycznymi, a prawami gospodarczymi i społecznymi, a w konsekwencji przyjmuje holistyczne spojrzenie na ideę praw człowieka.

Analizując normę dostępności art. 9 KPON Autorka podziela poglądy, że KPON na tyle przeformułowuje dotychczasowe prawa człowieka i wzbogaca ich treść, że możliwe jest wyodrębnienie na jej podstawie również nowych praw człowieka, w tym prawa do dostępu per se. Ciągle jednak jego zakres i treść nie są w pełni uzgodnione. Jednakże z pewnością przyczynia się do pełniejszego włączenia społecznego i sukcesywnego wycofywania się z działań mających na celu „specjalne” traktowanie osób z niepełnosprawnościami, na rzecz likwidacji barier i rozwiązań uniwersalnych dla wszystkich.

Artykuł zawiera rozważania dotyczące charakteru prawnego postpenalnych środków zabezpieczających stosowanych wobec sprawców stanowiących zagrożenie życia, zdrowia lub wolności seksualnej innych osób. Przedstawiona została analiza istoty i celu stosowania środków zabezpieczających wprowadzonych do polskiego porządku prawnego w 2014 r. Wskazano także poprzednie regulacje dotyczące tego zakresu oraz dokonano oceny obowiązującego rozwiązania z punktu widzenia zasadności istnienia środków zabezpieczających, które mają chronić społeczeństwo przed niebezpieczeństwem grożącym ze strony określonej kategorii sprawców.

Zgodnie z intytulacją, w artykule dokonano analizy normatywnej definicji pojęcia ,,żołnierz” z przepisu art. 115 § 17 k.k. Zmieniająca się wojskowa rzeczywistość a także utworzenie (obok wojsk: lądowych, morskich, powietrznych i specjalnych) piątego rodzaju Sił Zbrojnych RP – tj. Wojsk Obrony Terytorialnej skutkowało wprowadzeniem od 01.01.2017 r. do przepisu art. 115 § 17 k.k. brzmiącego dotąd „Żołnierzem jest osoba pełniąca czynną służbę wojskową” zastrzeżenia: ,,z wyjątkiem terytorialnej służby wojskowej pełnionej dyspozycyjnie”. Zarówno pierwotne brzmienie legalnej definicji pojęcia ,,żołnierz” (która do 01.01.2017 r. nawiązywała jedynie do: ,,osoby pełniącej czynną służbę wojskową”) jak i dodanie do niej przedmiotowej limitacji spowodowało pogłębienie (występującego od samego początku wprowadzenia do powszechnego prawa karnego definicji pojęcia ,,żołnierz”) impasu w przedmiocie możliwości egzekwowania wojskowej odpowiedzialności karnej wobec żołnierza w czynnej służbie wojskowej, którym zdaniem ustawodawcy (wyrażonym m.in. w uzasadnieniu do ustawy z 16.11.2016 r., o zmianie ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej oraz niektórych innych ustaw) jest także żołnierz OT w dyspozycji. Pogląd ten, w świetle całokształtu regulacji dotyczących żołnierzy będących w czynnej służbie wojskowej, uznać należy za błędny.

Powyższa teza została sformułowana w oparciu o  analizę dogmatyczno-prawną całokształtu przepisów regulujących kwestię formalnego statusu podmiotu pełniącego albo odbywającego czynną służbę wojskową.

Celem artykułu jest wykazanie, że terminy dochodzenia roszczeń cywilnoprawnych przez oskarżonego na podstawie przepisów rozdziału 58 k.p.k. powinny ulec wydłużeniu, ponieważ terminy obecnie obowiązujące na gruncie przepisów kodeksu postępowania karnego mogą nieść za sobą negatywne skutki dla osoby występującej z roszczeniami oraz dla samego postępowania karnego. W opracowaniu zostaną przedstawione argumenty przemawiające za wyżej wskazaną tezą. W artykule poruszone będą także kwestie związane z samą instytucją odszkodowania za niesłuszne skazanie, tymczasowe aresztowanie lub zatrzymanie oraz charakterystyką terminów dochodzenia roszczeń cywilnoprawnych przez oskarżonego na podstawie rozdziału 58 k.p.k.

Postępujący proces informatyzacji obejmuje swoimi ramami coraz nowsze dziedziny funkcjonowania podmiotów publicznych, prowadząc do usprawnienia realizacji czynności administracyjnych, m.in. w urzędach obsługujących organy administracji publicznej. Objął swoim zakresem również czynności związane z elektronicznym rejestrowaniem pojazdów, pociągając za sobą (w ostatnim czasie) ogrom krytyki powodowanej uruchamianiem nowej wersji systemu teleinformatycznego przeznaczonego do obsługi przedmiotowego procesu. Określeniu podstaw prawnych elektronicznej rejestracji pojazdów, ustaleniu narzędzi przeznaczonych do jego „wdrażania” zostało poświęcone niniejsze opracowanie.

Artykuł dotyczy najważniejszych zagadnień prawnych związanych z funkcjonowaniem Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe na płaszczyźnie finansowej i ustrojowej. Jego celem jest ustalenie i przeanalizowanie zasad ogólnych i zasad szczegółowych gospodarki finansowej tej państwowej jednostki organizacyjnej, która nie posiada osobowości prawnej i zarządza lasami stanowiącymi własność Skarbu Państwa. Autorzy zbadali także powiązania finansowe pomiędzy Lasami Państwowymi a budżetem państwa, zwłaszcza w sferze przekazywania dotacji celowych.

Z uwagi na zakres i cel pracy podstawową metodą badawczą zastosowaną przez autorów jest metoda dogmatycznoprawna. Uzupełniająco wykorzystano także metodę analizy finansowoprawnej.

Autorzy doszli do wniosku, że z uwagi na charakter i zakres zadań, które realizują Lasy Państwowe i w związku z ich dużym znaczeniem w wymiarze społecznym, środowiskowym i społecznym, konieczna jest nowelizacja ustawy o lasach. Konieczne jest także prowadzenie dalszych, szerzej zakrojonych i bardziej dogłębnych badań naukowych w sferze prawnej i finansowej Lasów Państwowych, ponieważ brak w zasadzie wartościowych opracowań na temat tej ważnej problematyki.

Celem niniejszego artykułu jest identyfikacja oraz ocena barier regulacyjnych i administracyjnych dla zawierania długoterminowych umów zakupu odnawialnej energii elektrycznej w Polsce, co koresponduje z wymogiem stawianym w art. 15 pkt. 8 Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/2001 w sprawie promowania stosowania energii ze źródeł odnawialnych. Autor poddaje w wątpliwość wystarczalność obecnych rozwiązań prawnych promujących wytwarzanie energii odnawialnej do osiągnięcia celu energetyczno-klimatycznego stawianego przez Unię Europejską, proponując jako alternatywę upowszechnienie długoterminowych umów zakupu odnawialnej energii elektrycznej. Dokonując analizy warunków prawnych zawierania tych kontraktów, autor wskazuje na regulacje prawne utrudniające rozwój tego typu stosunków gospodarczych na terenie Polski.

Problematyka właściwego tworzenia, z perspektywy zasady demokratycznego państwa prawnego, aktów ustawowych dotyczących służb specjalnych, staje się problemem naukowo ciekawym, nakierowanym na wyznaczenie swoistego balansu pomiędzy dwoma konstytucyjnymi wartościami tj. zapewnieniem właściwego poziomu bezpieczeństwa państwa oraz poszanowania praw i wolności obywatelskich. Zagadnienie jest tym bardziej interesujące w Polsce, z uwagi na miejsce i rolę służb specjalnych PRL w systemie komunistycznym i wytworzony w skutku pejoratywny obraz tych służb w społeczeństwie. Jedną z dróg do zmian tego obrazu, stała się działalność ustawodawcza nakierowana na ukształtowanie przepisów ustrojowych i pragmatycznych ich dotyczących, w sposób zgodny w kierunkami wyznaczonymi Konstytucją RP z 1997 r., jako służb służących temu społeczeństwu z poszanowaniem zasad i praw podstawowych. Podjęte w artykule rozważania koncentrują się na opisie tych zjawisk.

Zaniechanie poboru podatku jest szczególnym przywilejem funkcjonującym na mocy art. 22 ustawy Ordynacja podatkowa. Powołany przepis ustawy reguluje poza tym, wywodzące się ze wskazanej preferencji, równie specyficzne ulgi podatkowe. Celem artykułu jest przedstawienie najistotniejszych kwestii związanych ze stosowaniem powołanego przepisu Ordynacji podatkowej. Wskazano na ewolucję regulacji prawnych w wytyczonym zakresie, analizie poddano zasady oraz przesłanki ich stosowania. Efektem dokonanych analiz było sformułowanie wniosków de lege lata i de lege ferenda, ujętych w ostatniej części opracowania.

It has been a hundred years since the adoption of the first regulations of the right to vacation in Poland. The right to vacation, an element of the right to rest and leisure, is one of the contemporary standards of employee rights in Poland and all Western countries. Unlike other social human rights, the degree of its implementation depends on social and political thought and the role of trade unions.
The research objective of this article is to indicate the evolution of tasks and the role of the state in the implementation of the right to vacation in Poland. The
author analyses the state’s attitude towards exercising the right to vacation during the Second Republic of Poland, the Polish People’s Republic, and the present day.
The author used the comparative method and the analysis of the evolution of the right to vacation.

Celem niniejszego artykułu jest przedstawienie sposobów  utraty urzędu kościelnego  w świetle norm zawartych w Kodeksie Prawa Kanonicznego z 1983 roku. 

Ustawodawca w Kodeksie Prawa Kanonicznego z 1983 roku w kan. 145§1 posługuje się określeniem „stabiliter constitutum”, co oznacza, że każdy urząd, czy to z ustanowienia Bożego, czy z kościelnego charakteryzuje się stałością.  

Ta cecha nadaje urzędowi kościelnemu własną podmiotowość, niezależnie od zmian osoby piastującej urząd, czy też w sytuacji, gdy urząd wakuje.

Należy zauważyć, że urząd kościelny istnieje niezależnie od osób go piastujących, co oznacza, że raz powołany do istnienia – trwa.

W tym kontekście wyróżnia się wymiar obiektywny i subiektywny urzędu kościelnego.

Urzędy kościelne generalnie są jednoosobowe, jednak w niektórych przypadkach mogą być pełnione przez organy kolegialne np. Konferencje Episkopatów w poszczególnych krajach. 

Utrata urzędu kościelnego w kanonicznym porządku prawnym może nastąpić z następujących przyczyn: po upływie wyznaczonego czasu, po osiągnięciu określonego prawem wieku, na skutek rezygnacji, w wyniku przeniesienia, usunięcia z urzędu, a także w wyniku pozbawienia urzędu.

Przedstawione w artykule zagadnienia mają wyjaśnić przyczyny utraty urzędu kościelnego w świetle obowiązującego prawa kanonicznego, które obowiązuje w całym kościele łacińskim – powszechnym. 

Glosa do orzeczenia WSA w Lublinie dotyczącego nałożenia administracyjnej kary pieniężnej na przedsiębiorcę, który zaniechał złożenia sprawozdania z opróżniania zbiorników bezodpływowych na terenie gminy w terminie. Wymierzona kara pieniężna została utrzymana przez organ odwoławczy i sąd administracyjny. Organy orzekające w sprawie nie przeprowadziły szerokiego postępowania wyjaśniającego na okoliczność wystąpienia podstaw odstąpienia od wymiaru kary przewidzianych w znowelizowanym kodeksie postępowania administracyjnego (dział IVa, Administracyjne kary pieniężne”), uchwalonych właśnie w celu usunięcia nadmiernego rygoryzmu krajowego systemu administracyjnych kar pieniężnych nakładanych za uchybienia formalne, bez  możliwości badania okoliczności uzasadniających odstąpienie od ich wymiaru.