logo czasopisma

Artykuły

Tom 62 Nr 3 (2026): Prawo i Więź

W poszukiwaniu teoretycznoprawnych źródeł konieczności proceduralnego zabezpieczania materialnych gwarancji praw człowieka. Analiza założeń Johna Finnisa i Roberta Alexy’ego

DOI:
https://doi.org/10.36128/bzw76d48
Przesłane
25 września 2025
Opublikowane
24 lipca 2026 — zaktualizowane 25 lipca 2026
Wersje

Abstrakt

The issue of positive obligations, and in particular procedural obligations, is very important in the sphere of contemporary international protection of individual rights. Positive obligations include substantive and procedural obligations. An extremely important element of this construct is the safeguarding of substantive guarantees by procedural means. Supplementing substantive rights with effective investigation procedures ensures its practical dimension and protects such law from becoming theoretical and illusory. Leaving any legal guarantee without procedural safeguards will prevent or, at best, significantly hinder its use by the entitled entity. The quality of procedural measures is also important, as they should fulfil their role effectively in order to ensure the real possibility of using the appropriate mechanisms and procedures to secure the substantive guarantee. The aim of this study is to examine the views that accurately reflect the need for procedural safeguards for substantive guarantees of individual rights. From the perspective of international human rights law, the aim is therefore to present views that formulate the theoretical and legal basis for the creation of positive obligations, especially procedural obligations, with regard to fundamental individual rights. In this regard, the views of Robert Alexy and John Finnis are particularly important. Both authors seem to reflect in the broadest sense the nature and theoretical basis of the need to supplement substantive guarantees with procedural mechanisms.

Bibliografia

  1. Aarnio Aulis, „Form and Contest in Law: Dimensions and Definitions of Legal Positivism” Archivum Juridicum Cracoviense, XII (1980).
  2. Alexy Robert, A Theory of Constitutional Rights. Oxford: Oxford University Press, 2002.
  3. Alexy Robert, „W obronie niepozytywistycznej koncepcji prawa”, tłum. Lech Morawski, Państwo i Prawo, z. 11-12 (1993): 34-49.
  4. Alexy Robert, Teoria praw podstawowych. Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe, 2010.
  5. Alexy Robert, The Argument from Injustice: A Reply to Legal Positivism. Oxford: Oxford University Press, 2002.
  6. Alexy Robert, Theorie der Grundrechte. Frankfurt am Main: Suhrkamp, 1986.
  7. Araszkiewicz Michał, Tomasz Gizbert-Studnicki, „Teoria praw podstawowych Roberta Alexy’ego” Przegląd Sejmowy, nr 3 (104), (2011): 113-130.
  8. Bradley Gerard V., George Robert, “The New Natural Law Theory: A Reply to John Porter”, The American Journal of Jurisprudence, 39 (1994); Chappell Timothy, Understanding Human Goods: A Theory of Ethics. Edinburgh: Edinburgh University Press, 1998.
  9. Chartier Gary, Economic Justice and Natural Law. Cambridge: Cambridge University Press, 2009.
  10. Crowe Jonathan, “Natural Law Beyond Finnis” Jurisprudence, nr 2 (2011): 294-295.
  11. Murphy Mark C., Natural Law in Jurisprudence and Politics. Cambridge: Cambridge University Press, 2006.
  12. Czepek Jakub, Standard skutecznego śledztwa w sferze ochrony prawa do życia w systemie Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego 2021.
  13. Czepek Jakub, „Zaległości orzecznicze Europejskiego Trybunału Praw Człowieka oraz mechanizmy służące ich eliminacji” Prawo i Więź, nr 4(38) (2021): 59-74. https://doi.org/10.36128/priw.vi38.359.
  14. Czepek Jakub, Zobowiązania pozytywne państwa w sferze praw człowieka pierwszej generacji na tle Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Olsztyn: Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie, 2014.
  15. Detmold Michael J., The Unity of Law and Morality: A Refutation of Legal Positivism. Boston: Routledge & Kegan Paul, 1984.
  16. Dworkin Ronald, Biorąc prawa poważnie. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1998.
  17. Dworkin Ronald, Is Democracy Possible Here? Principles for a New Political Debate. Princeton-Oxford: Princeton University Press, 2008.
  18. Dybowski Maciej, „R. Alexy – Niepozytywistyczna filozofia prawa”, [w:] Przyszłość dziedzictwa Robert Alexy, Ralf Dreier, Jiirgen Habermas, Otfried Höffe, Arthur Kaufmann, Niklas Luhmann, Ota Weinberger: portrety filozofów prawa, red. Jerzy Zajadło. Gdańsk: Wydawnictwo Arche, 2008.
  19. Finnis John, Fundamentals of Ethics. Oxford: Clarendon Press, 1983.
  20. Finnis John, Natural Law and Natural Rights. Oxford-New York: Oxford University Press, 2011.
  21. Gizbert-Studnicki Tomasz, Adam Dyrda, Andrzej Grabowski, Metodologiczne dychotomie. Krytyka pozytywistycznych teorii prawa. Warszawa: Wolters Kluwer, 2016.
  22. Gomez-Lobo Alfonso, Morality and the Human Goods. An Introduction to Natural Law Ethics. Washington: Georgetown University Press, 2002.
  23. Greenberg Mark, „How Facts Make Law” Legal Theory, nr 3 (2004): 157-198.
  24. Hart Herbert Lionel Adolphus, The Concept of Law. Oxford: Oxford University Press 2012.
  25. Jean Porter, „Basic Goods and the Human Good in Recent Catholic Moral Theology” The Thomist, 57 (1993): 27-49.
  26. Lang Wiesław, Jerzy Wróblewski, Współczesna teoria i filozofia prawa w USA. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1986.
  27. Lubertowicz Marcin, „Lex iniustissima non est lex. Formuła Gustava Radbrucha jako alternatywa dla międzynarodowego systemu ochrony praw człowieka” Studia Erasmiana Wratislaviensia, z. 4 (2010): 361-378.
  28. Łabieniec Paweł, Prawo rozumu. O teorii prawa naturalnego Johna Finnisa. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 2004.
  29. Łętowska Ewa, „Multicentryczność współczesnego systemu prawa i jej konsekwencje” Państwo i Prawo, nr 4 (2005): 3-10.
  30. Marmor Andrei, „Legal positivism: Still Descriptive and Morally Neutral” Oxford Journal of Legal Studies, nr 4 (2006): 683-704.
  31. Mik Cezary, „Teoria obowiązków pozytywnych państw-stron traktatów w dziedzinie praw człowieka na przykładzie Europejskiej Konwencji Praw Człowieka”, [w:] Księga jubileuszowa profesora Tadeusza Jasudowicza, red. Jan Białocerkiewicz, Michał Balcerzak, Anna Czeczko-Durlak. Toruń: TNOIK, 2004.
  32. Morawska Elżbieta Hanna, Zobowiązania pozytywne państw-stron Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Warszawa: Katedra Ochrony Praw Człowieka i Praw Międzynarodowego Humanitarnego WPiA UKSW, 2016.
  33. Mowbray Alastair R., The Development of Positive Obligations under the European Convention on Human Rights by the European Court of Human Rights. Oxford-Portland-Oregon: Hart Publishing, 2004.
  34. Oderberg David S., Moral Theory: A Non-Consequentialist Approach. Oxford: Blackwell Publishers, 2000.
  35. Murphy Mark C., Natural Law and Practical Rationality. Cambridge: Cambridge University Press, 2001.
  36. Opałek Kazimierz, Studia z teorii i filozofii prawa. Kraków: Wydział Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego 1997.
  37. Opałek Kazimierz, Jerzy Wróblewski, „Aksjologia – dylemat między pozytywizmeme prawniczym a doktrynami prawa natury” Państwo i Prawo, nr 9 (1966): 251-263.
  38. Opałek Kazimierz, Jerzy Wróblewski, Współczesna teoria i socjologia prawa w Stanach Zjednoczonych. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1983.
  39. Radbruch Gustaw, „Ustawowe bezprawie i ponadustawowe prawo”, tłum. Jerzy Stelmach, [w:] Współczesna teoria i filozofia prawa na Zachodzie Europy. Wybór tekstów, oprac. Tomasz Gizberst-Studnicki, Krzysztof Płeszka, Ryszard Sarkowicz, Jerzy Stelmach. Kraków: nakł. Uniwersytetu Jagiellońskiego, 1985.
  40. Radbruch Gustaw, „Pięć minut filozofii prawa”, tłum. Jerzy Stelmach, [w:] Współczesna teoria i filozofia prawa na Zachodzie Europy. Wybór tekstów, oprac. Tomasz Gizberst-Studnicki, Krzysztof Płeszka, Ryszard Sarkowicz, Jerzy Stelmach. Kraków: nakł. Uniwersytetu Jagiellońskiego, 1985.
  41. Radbruch Gustaw, „Ustawa i prawo”, tłum. Jerzy Zajadło Ius et Lex, nr 1 (2002): 157-163.
  42. Rijpkema Peter, „The Inevitability of Moral Evaluation” Ratio Juris, nr 4 (2011): 413-434.
  43. Simmonds Nigel, Law as a Moral Idea. Oxford: Oxford University Press, 2008.
  44. Wiśniewski Adam, „Europejski Trybunał Praw Człowieka trybunałem konstytucyjnym Europy?” Prawo i Więź, nr 4(34) (2020): 320-347. https://doi.org/10.36128/priw.vi34.207.
  45. Xenos Dimitris, The Positive Obligations of the State under the European Convention of Human Rights. London-New York: Routledge Research in Human Rights Law, 2012.
  46. Zajadło Jerzy, Formuła Radbrucha. Filozofia prawa na granicy pozytywizmu prawniczego i prawa natury. Gdańsk: Wydawnictwo Arche, 2001.

Downloads

Download data is not yet available.

Inne teksty tego samego autora