Nr 33

Od 7 listopada 2019 r. w kodeksie postępowania cywilnego, oprócz regulacji prawnej klauzuli dobrych obyczajów, klauzuli zgodności z zasadami współżycia społecznego, obowiązuje także klauzula nadużycia prawa procesowego. Na tym tle może powstać pytanie o znaczenie tych klauzul, celowość ich wprowadzenia do kodeksu postępowania cywilnego i relacje między nimi zachodzące, zakres stosowania oraz skutki prawne niezastosowania się do nich przez ich adresatów. Wiele wątpliwości wywoływać może zwłaszcza kwestia stosunku czynności sprzecznej z dobrymi obyczajami do czynności stanowiącej nadużycie prawa procesowego. Z tych względów w artykule tym podjęto przede wszystkim próbę przedstawienia skutków prawnych sprzeczności czynności procesowych z dobrymi obyczajami w kontekście oceny takiej czynności z punktu widzenia nadużycia prawa procesowego.

The author discusses legal character of norms regulating marital rights and duties. These issues have not been the subject of a separate study so far. The author begins with the division of civil law regulations into mandatory and non-mandatory ones, and then she analyses the issues concerning the marital rights and duties. It is generally presumed that norms which regulate these issues are of the imperative character. However, this does
not preclude different regulation of these norms in everyday life of a married couple. The author emphasizes that the study is not only theoretical but it is also significant for the practice. This is confirmed by the judicial decisions of the Supreme Court, issued on the basis of factual circumstances in which the spouses actually entered into agreements excluding fulfilment of some marital duties, e.g. faithfulness. Such an agreement is invalid because it infringes
a rule of the mandatory character.

Problematyka odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez ruch przedsiębiorstwa doczekała się w polskim piśmiennictwie szerokich rozważań. Jednakże, postępujący rozwój społeczno-gospodarczy, a przede wszystkim powszechne już wykorzystywanie sił przyrody w działalności przedsiębiorstw, de facto zmusza do nowego spojrzenia na art. 435, którego rodowód sięga wszak kodeksu zobowiązań z 1933 r. Celem niniejszego artykułu jest więc próba krytycznej analizy wskazanego przepisu kodeksu cywilnego, oparta z jednej strony na bogatym dorobku rodzimej judykatury, z drugiej zaś na poglądach jednego z najwybitniejszych przedstawicieli doktryny polskiego prawa ubezpieczeniowego i cywilnego, Pana Prof. Jana Łopuskiego. Pierwsza część opracowania zawiera uwagi o charakterze de lege lata.  W dalszej części przedstawiono zarówno uwagi polemiczne odnoszące się do orzeczeń sądowych jak i postulaty de lege ferenda

Artykuł stanowi wprowadzenie do problematyki finansowania sporów przez osoby trzecie (ang. third-party fundinglub litigation finance, zwane dalej również „TPF”), które nie było dotychczas bliżej analizowane w polskiej literaturze prawniczej. Autorka przestawia mechanizm działania TPF i wskazuje główne problemy, jakie na gruncie prawa polskiego może powodować zawarcie przez stronę tejże umowy. Chodzi tu w szczególności o dopuszczalność zawierania tego typu umów w polskim obrocie prawnym czy też możliwość zakwalifikowania finansującego jako interwenienta ubocznego w rozumieniu k.p.c.

W artykule przedstawiono odpowiedzialność karną za nadużycie władzy w ujęciu art. 231 k.k. z 1997 r. w kontekście standardów dobrej administracji. Zdaniem Autora kodeks karny chroniąc prawidłowe funkcjonowanie instytucji państwowych i samorządu terytorialnego przed nadużyciami ze strony funkcjonariuszy publicznych, chroni również prawo jednostki do dobrej administracji. Przyjęcie odmiennej interpretacji oznaczałoby, że standardy dobrej administracji w zakresie prawidłowego i legalnego funkcjonowania administracji publicznej pozbawione byłoby należytej, właściwej ochrony. Tym samym naruszenie praw procesowych strony postępowania administracyjnego powinno być oceniane przez pryzmat art. 231 k.k. Autor nie podziela tym samym stanowiska, że naruszenie wskazanych praw nie może prowadzić do pociągnięcia funkcjonariusza publicznego do odpowiedzialności karnej z art. 231 k.k. Przepis ten bowiem nie eliminuje możliwości przypisania tego czynu zabronionego w sytuacji, gdy w toku postępowania administracyjnego dojdzie do naruszenia praw przysługujących stronie, nie ogranicza się bowiem wyłącznie do naruszenia przepisu prawa materialnego. Działanie „na szkodę interesu publicznego lub prywatnego”, o którym mowa w art. 231 § 1 k.k., to także działanie na szkodę uczestnika postępowania administracyjnego w sposób naruszający jego prawa. Brak jest uzasadnienia do przyjęcia odmiennej wykładni, albowiem kodeks karny nie precyzuje źródła owego „interesu” poprzez jego zawężenie wyłącznie do przepisów prawa materialnego. Zdaniem Autora możliwe jest więc pociągniecie do odpowiedzialności karnej z art. 231 k.k. funkcjonariusza publicznego, który doprowadził do przewlekłości danego postępowania, takie zachowanie kłóci się bowiem nie tylko z „interesem publicznym”, rozumianym jako prawidłowe prowadzenie postępowania administracyjnego, w tym z zachowaniem ustawowych terminów oraz dążeniem do koncentracji czynności procesowych i przeciwdziałaniu nadmiernej długości postępowania, ale i z „interesem prywatnym”, rozumianym jako prawo jednostki do uzyskania rozstrzygnięcia bez nieuzasadnionej zwłoki (w rozsądnym terminie), co oznacza, że postępowanie winno toczyć się szybko i sprawnie, a jego czas nie powinien być nadmiernie, tj. nieuzasadnienie, długi. Niedopełnienie obowiązków w tym zakresie skutkować może przewlekłością postępowania, a to z pewnością jest przejaw nieprawidłowego funkcjonowania administracji.

Proces budowlany to splot interesów różnych grup, szczególnie inwestora i osób trzecich, znajdujących się w obszarze oddziaływania obiektu realizowanego przez inwestora. Realizacja interesów tych grup wymaga wyważenia ich praw, szczególnie właścicielskich, umożliwiających zabudowę własnej nieruchomości, w granicach określonych przez przepisy prawa. Chroniąc inwestora, ustawodawca zdecydował się na ograniczenie kręgu stron postępowania w sprawie pozwolenia na budowę oraz zmniejszył zakres ochrony gwarantując jedynie ,,poszanowanie”, a nie jak przed 2003 r. ,,ochronę” uzasadnionych interesów osób trzecich. Dodatkowo, interesy te podlegają ochronie jedynie podczas etapu projektowania i budowy obiektu budowlanego, jednak nie dotyczą już etapu użytkowania obiektu. Warunkiem zaś poszanowania tych interesów jest ich występowanie w obszarze oddziaływania obiektu.

Przedmiotem opracowania jest analiza problematyki egzekucji administracyjnej obowiązków niepieniężnych nakładanych w drodze decyzji Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych w sprawach naruszenia przepisów o ochronie danych osobowych. Analizowana problematyka obejmuje zagadnienia dotyczące kompetencji Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych do nakładania obowiązków niepieniężnych w sprawach naruszenia przepisów o ochronnie danych osobowych, podstawy prawnej prowadzenia egzekucji administracyjnej obowiązków niepieniężnych z zakresu ochrony danych osobowych, wierzyciela oraz organu egzekucyjnego tych obowiązków oraz środków egzekucyjnych mających zastosowanie do ich egzekucji.

Niniejszy artykuł jest próbą przedstawienia sprzężenia polityki i prawa w sektorze energetycznym na przykładzie niezwykle złożonego procesu jakim jest wprowadzenia energetyki jądrowej w Polsce. W szczególności jego celem jest zwrócenie uwagi na najważniejszy aspekt tego połączenia, tj. wykazanie, w jaki sposób instrumenty prawne, w tym legislacyjne, są wykorzystywane do osiągnięcia strategicznych celów polityki państwa.

Artykuł dotyczy problematyki rozumienia pojęcia „służby specjalne”. Mimo, że prawodawca posługuje się nim wielokrotnie, brakuje systemowej definicji legalnej tego pojęcia. Od strony podmiotowej wskazano bowiem, jakie instytucje uznawane są za „służby specjalne”, ale nie wskazano kryteriów zaliczenia do tej grupy. Nie wskazano również na żadne cechy wyróżniające owe służby spośród innych organów odpowiedzialnych za zapewnienie bezpieczeństwa państwu i jego obywatelom. Ma to istotne znaczenie, albowiem w ostatnich latach można zaobserwować po pierwsze rozbudowywanie kompetencji poszczególnych podmiotów odpowiedzialnych za zapewnienie bezpieczeństwa, a to powoduje, że nie można uznać, iż wyróżnikiem „służb specjalnych” jest możliwość prowadzenia czynności operacyjno-rozpoznawczych. Czynności takie prowadzić może bowiem np. Policja czy też Straż Graniczna, a instytucji tych nie zalicza się do „służb specjalnych”. Autorka analizuje definicje pojęcia „służb specjalnych” sformułowane w polskim piśmiennictwie, w celu udzielenia odpowiedzi na pytanie, jaki zakres zadań i kompetencji przesądza o zaliczeniu do „służb specjalnych”, w szczególności na czym owa „specjalność” polega, jakim obszarem działania państwa jest związana i jakie cechy posiadać musi instytucja, aby zaliczyć ją do „służb specjalnych”. Autorka odnosi się również do problemu krzyżowania się właściwości poszczególnych „służb specjalnych”, w celu udzielania odpowiedzi na pytanie, czy powinna być ona uregulowana na zasadzie wyłączności, tj. czy przyznanie jednej ze służb właściwości w danym obszarze powinno wyłączać możliwość działania innej służby. Przyjęcie takiego rozwiązania z pewnością eliminowałoby konkurencję służb, jak również pozwalało na ich specjalizację, co w dobie różnorodności zagrożeń dla bezpieczeństwa, wydaje się rozwiązaniem racjonalnym.

The paper tackles contemporary problems of law application which can be identified in the area of legal positivism, e.g. moral evaluation of the law in the course of judicial interpretation or degree of free evaluation of positive law by a judge in the context of law enforcement criteria. In the culture of statutory law, it is stressed that processes of law making and law applying must be separated. At the same time, a judge should be characterized by moderation in terms of interpretation and decision-making. The author attempts to combine the extreme approaches resulting from these different paradigms: the one perceiving a judge as a „mouth of an act” and the other involving a non-positivist postulate of quasi-creation of law meaning through a free  econstruction of norms from laws.

W artykule poddano analizie praktykę odwoływania się do życia i nauczania Jezusa Chrystusa w prawniczych publikacjach naukowych. W większości przypadków polscy juryści powołują się na Ewangelie w ramach szeroko rozumianej argumentacji prawniczej. Nowotestamentowe przekazy o Chrystusie pełnią w rozważaniach reprezentantów doktryny prawniczej kilka funkcji: składają się na rys historyczny zasadniczego przedmiotu badań; stanowią ilustrację i/lub egzemplifikację poszczególnych aspektów omawianej problematyki; służą wzmocnieniu społecznej legitymizacji prawa poprzez ukazanie jego treściowej zbieżności z nauczaniem Jezusa; dostarczają racji w krytyczno-ocennych wywodach de lege lata i de lege ferenda. Rzadko natomiast nawiązania do Nazarejczyka sprowadzają się w rodzimym piśmiennictwie prawniczym do językowej ornamentyki. Kwalitatywne studium ponad 110 monografii i artykułów naukowych pokazuje utylitarną wartość odwołań do Jezusa Chrystusa dla naukowej refleksji nad prawem. W państwie kulturowo chrześcijańskim Ewangelia stanowi źródło extra legem posiadające potencjał klaryfikacyjny (eksplanacyjny) i perswazyjny dla jurysprudencji.    

Artykuł 8 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności zakresem ochrony obejmuje jasno określone prawa, tj. prawo do życia prywatnego, prawo do życia w rodzinie, prawo do poszanowania miejsca zamieszkania i prawo do poszanowania korespondencji. W praktyce orzeczniczej Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu zakresem ochrony objętych jest wiele różnorodnych stanów faktycznych. Celem niniejszego tekstu jest przedstawienie najczęściej występujących stanów faktycznych, w których skarga do trybunału w Strasburgu wniesiona została na podstawie art. 8 konwencji.

Monografia prof. Pawła Czubika, w której dokonano analizy problematyki konsularnej legalizacji dokumentów w polskim prawie i praktyce konsularnej, jest opracowaniem z zakresu prawa międzynarodowego publicznego, procedury cywilnej oraz prawa kolizyjnego (prywatnego międzynarodowego). Autor patrzy na to zagadnienie w ujęciu historycznym, sięgając 1918 r., tj. odrodzenia polskiej państwowości i polskiej służby konsularnej.  W pracy tej odnajdujemy interesujący opis aktywności - w tytułowym zakresie - konsulów II RP, czynności konsularnych w okresie od końca II wojny światowej do roku 1989 r., potem do momentu wejścia w życie obecnie obowiązującego Prawa konsularnego i wreszcie rozwiązania mające zastosowanie obecnie, tj. od roku 2015. Jest to opracownie niezwykle ciekawe i wartościowe.