logo czasopisma

Artykuły

online-first

Przeciwdziałanie nadmiernemu zadłużeniu a zasady ekonomii społecznej na rynku kredytów konsumenckich

DOI:
https://doi.org/10.36128/3jb2ge36
Przesłane
25 maja 2026
Opublikowane
09-09-2026

Abstrakt

Skuteczne przeciwdziałanie nadmiernemu zadłużeniu wymaga przemodelowania stosunków między konsumentami i kredytodawcami w duchu postulatów ekonomii społecznej. Przyniesie to korzyść nie tylko konsumentom i całemu społeczeństwu, lecz także samym kredytodawcom, którzy w dalszej perspektywie mogą odczuć pozytywne skutki finansowe takiego działania. Niniejszy artykuł analizuje wskaźniki nadmiernego zadłużenia konsumentów oraz instrumenty przeciwdziałania temu zjawisku, formułując w oparciu o tę analizę postulat zmiany podejścia kredytodawców w myśl zasady ekonomii społecznej, w której zysk nie stanowi celu nadrzędnego. W związku z tym omówiono subiektywne i obiektywne wskaźniki nadmiernego zadłużenia i sklasyfikowano instrumenty przeciwdziałania mu w trzech grupach — prewencyjnej (edukacja, informacja, ocena zdolności kredytowej), naprawczej (restrukturyzacja) i sankcyjnej (sankcja kredytu darmowego, sankcja kredytu darowanego, ograniczenia w dochodzeniu i zbywalności wierzytelności) — wskazując, w jakim zakresie zasady ekonomii społecznej wpływają na ich skuteczność. Artykuł stanowi również propozycję dla kredytodawców do zmiany ich polityk wewnętrznych w duchu ekonomii społecznej – opartą na tezie, że dopiero połączenie regulacji ustawowych z odpowiednią postawą kredytodawców umożliwi skuteczne przeciwdziałanie nadmiernemu zadłużeniu konsumentów.

Bibliografia

  1. Albacete, Nicolas, Pirmin Fessler, Peter Lindner. „One Policy to Rule them All? On the Effectiveness of LTV, DTI and DSTI Ratio Limits as Macroprudential Policy Tools” Financial Stability Report, 35 (2018): 67–83.
    Pokaż w Google Scholar
  2. Bańbuła, Piotr, Arkadiusz Kotuła, Joanna Przeworska, Paweł Strzelecki. Which Households are Really Financially Distressed: How Micro Data Could Inform Macroprudential Policy. Materiały z warsztatów IFC „Combining micro and macro statistical data for financial stability analysis. Experiences, opportunities and challenges”, Warszawa, 14–15 grudnia 2015.
    Pokaż w Google Scholar
  3. Bierecki, Dominik. „Cooperative Principles in the Concepts of Social Economy and Social Enterprise in Polish Law” Prawo i Więź, nr 3 (2024): 75–87. DOI: 10.36128/priw.vi50.1006.
    Pokaż w Google Scholar
  4. Cherednychenko, Olha O. „On the Bumpy Road to Responsible Lending in the Digital Marketplace: The New EU Consumer Credit Directive” Journal of Consumer Policy, nr 2 (2024): 241–270. DOI: 10.1007/s10603–024–09564-z.
    Pokaż w Google Scholar
  5. Cherednychenko, Olha O., Jesse M. Meindertsma. „Irresponsible Lending in the Post-Crisis Era: Is the EU Consumer Credit Directive Fit for Its Purpose?” Journal of Consumer Policy, nr 4 (2019): 483–519. DOI: 10.1007/s10603–019–09421–4.
    Pokaż w Google Scholar
  6. Cyman, Damian. „Zarys systemu instytucjonalnej ochrony praw konsumentów na rynku finansowym” Gdańskie Studia Prawnicze, XXXVIII (2017): 325–336.
    Pokaż w Google Scholar
  7. Czuchwicki, Filip. Umowa kredytu konsumenckiego. Warszawa: Wolters Kluwer, 2025.
    Pokaż w Google Scholar
  8. Domurath, Irina. „Verbraucherkredit als Daseinsvorsorge?” Wirtschaftsdienst, nr 3 (2022): 189–192. DOI: 10.1007/s10273–022–3132–5.
    Pokaż w Google Scholar
  9. Duczkowski, Norbert, Lubomir Słowik. „Wpływ subiektywnej oceny sytuacji materialnej na zadłużenie gospodarstw domowych” Wiadomości Statystyczne. The Polish Statistician, nr 8 (2022): 41–63. DOI: 10.5604/01.3001.0015.9701.
    Pokaż w Google Scholar
  10. European Parliamentary Research Service. Vulnerable Consumers. Briefing PE 690.619. Bruksela: European Parliament, 2021. https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2021/690619/EPRS_BRI(2021)690619_EN.pdf.
    Pokaż w Google Scholar
  11. Ferreira, Mário B., Filipa de Almeida, Jerônimo C. Soro, Márcia Maurer Herter, Diego Costa Pinto, Carla Sofia Silva. „On the Relation Between Over-Indebtedness and Well-Being: An Analysis of the Mechanisms Influencing Health, Sleep, Life Satisfaction, and Emotional Well-Being” Frontiers in Psychology, 12 (2021): 591875. DOI: 10.3389/fpsyg.2021.591875.
    Pokaż w Google Scholar
  12. Gałązka, Piotr. „Obowiązki informacyjne przedkontraktowe w projekcie nowej dyrektywy o kredycie konsumenckim w świetle dotychczasowych regulacji unijnych” Internetowy Kwartalnik Antymonopolowy i Regulacyjny, nr 10 (2021): 63–76.
    Pokaż w Google Scholar
  13. Godlewska-Bujok, Barbara. „Ekonomia społeczna – nowa ustawa krokiem ku pełniejszemu zatrudnieniu?” Praca i Zabezpieczenie Społeczne, nr 10 (2022): 9–16.
    Pokaż w Google Scholar
  14. Jagielska, Monika. Słabsza strona kontraktu i jej ochrona. Warszawa: C.H. Beck, 2024.
    Pokaż w Google Scholar
  15. Jurkowska-Zeidler, Anna. „Aktualne problemy ochrony klienta na rynku bankowym z perspektywy działalności Rzecznika Finansowego” Gdańskie Studia Prawnicze, XXXIX (2018): 29–44.
    Pokaż w Google Scholar
  16. Lea, Stephen E. G. „Debt and Overindebtedness: Psychological Evidence and its Policy Implications” Social Issues and Policy Review, nr 1 (2021): 146–179. DOI: 10.1111/sipr.12074.
    Pokaż w Google Scholar
  17. Łętowska, Ewa. Prawo umów konsumenckich. Warszawa: C.H. Beck, 2002.
    Pokaż w Google Scholar
  18. Milic-Czerniak, Róża. „Nadmierne zadłużenie, niewypłacalność gospodarstw domowych i upadłość konsumencka”, [w:] Finanse osobiste, red. Krzysztof Waliszewski, 248–257. Warszawa: PAN, 2022.
    Pokaż w Google Scholar
  19. Narodowy Bank Polski. Raport o stabilności systemu finansowego. Czerwiec 2026 r. Warszawa: Narodowy Bank Polski, 2026. https://nbp.pl/raport-o-stabilnosci--systemu-finansowego-czerwiec-2026/.
    Pokaż w Google Scholar
  20. Neuberger, Doris, Udo Reifner. „Systemic Usury and the European Consumer Credit Directive” Thünen-Series of Applied Economic Theory Working Paper, nr 161 (2019). https://hdl.handle.net/10419/209120.
    Pokaż w Google Scholar
  21. Nieborak, Tomasz. Tworzenie i stosowanie prawa rynku finansowego a proces ekonomizacji prawa. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM, 2016.
    Pokaż w Google Scholar
  22. OECD. G20 Policy Note on Financial Well-Being. Paris: OECD Publishing, 2024. DOI: 10.1787/7332c99d-en.
    Pokaż w Google Scholar
  23. OECD. What is the Social and Solidarity Economy? A Review of Concepts. OECD Local Economic and Employment Development (LEED) Papers, nr 2023/13. Paris: OECD Publishing, 2023. DOI: 10.1787/dbc7878d-en.
    Pokaż w Google Scholar
  24. OECD/European Union. Labels for the Social Economy. Local Economic and Employment Development (LEED). Paris: OECD Publishing, 2025. DOI: 10.1787/f513fd53-en.
    Pokaż w Google Scholar
  25. OECD/European Union. Social Economy in Europe: Contributing to Competitiveness and Prosperity. Local Economic and Employment Development (LEED). Paris: OECD Publishing, 2025. DOI: 10.1787/3432de93-en.
    Pokaż w Google Scholar
  26. Olszak, Krzysztof, Angelina Stokłosa. „Interes spółki a koncepcja ESG – dokąd zmierzamy?” Prawo i Więź, nr 1 (2025): 347–381. DOI: 10.36128/priw.vi53.831.
    Pokaż w Google Scholar
  27. Pachuca-Smulska, Beata. „Regulacja transgraniczności w dyrektywie 2008/48/WE o kredycie konsumenckim – próba oceny po 10 latach jej obowiązywania” Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego, nr 9 (2020): 26–34. DOI: 10.33226/0137–5490.2020.9.4.
    Pokaż w Google Scholar
  28. Powałowski, Andrzej, Ewa Przeszło. „Wsparcie dla ekonomii społecznej – aspekty prawne” Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego, nr 7 (2023): 2–9. DOI: 10.33226/0137–5490.2023.7.1.
    Pokaż w Google Scholar
  29. Prawo bankowe. Komentarz, red. Agnieszka Mikos-Sitek, Piotr Zapadka. Lex/el., 2025.
    Pokaż w Google Scholar
  30. Rutkowska-Tomaszewska, Edyta, Magdalena Paleczna. „Idea odpowiedzialnego kredytowania na rynku niebankowych kredytów konsumenckich w Polsce” Internetowy Kwartalnik Antymonopolowy i Regulacyjny, nr 6 (2018): 38–52. DOI: 10.7172/2299–5749.IKAR.6.7.3.
    Pokaż w Google Scholar
  31. Skoczek, Jacek. „Limits of Application of the Institution of Free Credit by a Member of the Cooperative Savings and Credit Union” Prawo i Więź, nr 3 (2024): 161–174. DOI: 10.36128/priw.vi50.898.
    Pokaż w Google Scholar
  32. Szpringer, Włodzimierz. Społeczna odpowiedzialność banków. Między ochroną konsumenta a osłoną socjalną. Warszawa: Wolters Kluwer, 2009.
    Pokaż w Google Scholar
  33. UKNF. Informacja na temat sytuacji sektora bankowego w 2024 roku. Warszawa: UKNF, 2025. https://www.knf.gov.pl/?articleId=95877&p_id=18.
    Pokaż w Google Scholar
  34. Wałęga, Grzegorz, Agnieszka Wałęga. „Over-Indebted Households in Poland: Classification Tree Analysis” Social Indicators Research, 153 (2021): 561–584. DOI: 10.1007/s11205–020–02505–6.
    Pokaż w Google Scholar

Downloads

Download data is not yet available.