
W 2025 r. obchodzić będziemy czterdziestolecie podpisania układu z Schengen, od którego pochodzi nazwa strefy obejmującej dziś ponad 4 mln km kwadratowych, na których mieszka niemal 420 mln osób. Strefa Schengen postrzegana jest jako jedno z najważniejszych osiągnięć integracji europejskiej. Jej istotą jest z jednej strony zapewnienie skutecznej kontroli osób przy przekraczaniu granic zewnętrznych oraz zintegrowane zarządzanie granicami zewnętrznymi, z drugiej zaś strony brak jakiejkolwiek kontroli osób, niezależnie od ich obywatelstwa, przy przekraczaniu przez nie granic wewnętrznych. Państwom pozostawiono jednak możliwość jednostronnego tymczasowego przywrócenia kontroli granicznej na granicach wewnętrznych w nadzwyczajnych sytuacjach. Z możliwości tej wiele z państw członkowskich skorzystało, szczególnie w chwili zagrożenia kryzysem migracyjnym i kryzysem zdrowotnym. Przedmiotem artykułu jest to, jak w obliczu tych kryzysów zmieniała się interpretacja istniejących regulacji dotyczących tymczasowego przywrócenia kontroli granicznej oraz to, w jaki sposób kryzysy te przyczyniły się do zmian w prawie stanowionym.