logo czasopisma

Artykuły

Tom 62 Nr 3 (2026): Prawo i Więź

Nowe kierunki rozumienia zaburzeń osobowości w świetle modelu dymensjonalnego i ich implikacje prawno-medyczne dla instytucjonalnego środowiska pracy

DOI:
https://doi.org/10.36128/3cv6g014
Przesłane
25 czerwca 2025
Opublikowane
24-07-2026

Abstrakt

The paper analyses new directions in understanding personality disorders in light of the ICD-11 dimensional model and their legal and medical implications for the workplace. The authors present the evolution from the traditional categorical model to the dimensional model, which allows for more precise diagnosis and personalisation of therapy. Using a dogmatic-legal method and a review of the literature, the researchers argue that the new diagnostic model allows for better identification of psychosocial risks in organisations. However, effective prevention requires legislative changes.

Bibliografia

  1. Bętkowski Jakub, Zaburzenia osobowości ICD-11. https://leczenieosobowosci.pl/zaburzenia-osobowosci-icd-11/.
    Pokaż w Google Scholar
  2. Burdzik Marcin, „2. Symptomatologia zaburzeń psychicznych”, [w:] Osoba z zaburzeniami psychicznymi jako uczestnik procesu karnego. Warszawa: Wolters Kluwer, 2025. Lex.
    Pokaż w Google Scholar
  3. Burdzik Marcin, „2. Zaburzenia psychiczne – pojęcie”, [w:] Osoba z zaburzeniami psychicznymi jako uczestnik procesu karnego. Warszawa: Wolters Kluwer, 2025. Lex.
    Pokaż w Google Scholar
  4. Burdzik Marcin, „Warunkowe umorzenie postępowania karnego wobec sprawcy z zaburzeniami osobowości” Przegląd Sądowy, nr 6 (2022): 82-98.
    Pokaż w Google Scholar
  5. Burdzik Marcin. „2.2.3. Inne zakłócenia czynności psychicznych”, [w:] Osoba z zaburzeniami psychicznymi jako uczestnik procesu karnego. Warszawa: Wolters Kluwer, 2025. Lex.
    Pokaż w Google Scholar
  6. Cieciuch Jan, Paweł Łakuta, Wojciech Strus, Thomas A. Widiger, John R. Oltmanns. „Assessment of Personality Disorder in the ICD-11 Diagnostic System: Polish Validation of the Personality Inventory for ICD-11” Psychiatria Polska, nr 6 (2022): 1185-1202.
    Pokaż w Google Scholar
  7. Ciekanowski Zbigniew, Joanna Nowicka, Wojciech Załoga, „Konflikt jako element zarządzania organizacją” Nowoczesne Systemy Zarządzania Organizacją, nr 1 (2019): 39-52.
    Pokaż w Google Scholar
  8. Cierpiałkowska Lidia, Helena Sęk, Psychologia kliniczna. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2016.
    Pokaż w Google Scholar
  9. Dąbal Bartłomiej, „Konieczne jest wprowadzenie przepisów chroniących zdrowie psychiczne współczesnych pracowników” Prawo.pl. https://www.prawo.pl/kadry/zdrowie-psychiczne-pracownikow-czy-i-jakie-przepisy-trzeba-wprowadzic-bartlomiej-dabal,529784.html.
    Pokaż w Google Scholar
  10. Ekselius Lars, „Personality Disorder: A Disease in Disguise” Upsala Journal of Medical Sciences, nr 4 (2018): 194-204. Doi: 10.1080/03009734.2018.1526235.
    Pokaż w Google Scholar
  11. Fariba Kamron A., Vikas Gupta, Tyler J. Torrico, Ethan Kass, „Personality Disorder” StatPearls. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/sites/books/NBK556058/.
    Pokaż w Google Scholar
  12. First Michael B., Janet B.W. Williams, Lorna S. Benjamin, Robert L. Spitzer, Structured Clinical Interview for DSM-5® Personality Disorders (SCID-5-PD). Arlington, VA: American Psychiatric Association Publishing, 2016. Doi: 10.1176/appi.books.9781585624744.
    Pokaż w Google Scholar
  13. Floyd Amanda E., Vikas Gupta, „Minnesota Multiphasic Personality Inventory” StatPearls. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK557525/.
    Pokaż w Google Scholar
  14. Gałecki Piotr, Agata Szulc, Psychiatria. Wrocław: Edra Urban and Partners, 2018.
    Pokaż w Google Scholar
  15. Gore William L., Thomas A. Widiger, „The DSM-5 Dimensional Trait Model and Five-Factor Models of General Personality” Journal of Abnormal Psychology, nr 3 (2013): 816-821.
    Pokaż w Google Scholar
  16. Grzegorowska Monika, „Epizod psychotyczny w miejscu pracy. Co na to prawo?” zdrowie.pap.pl. https://zdrowie.pap.pl/psyche/epizod-psychotyczny-w-miejscu-pracy-co-na-prawo.
    Pokaż w Google Scholar
  17. International Classification of Diseases, Eleventh Revision (ICD-11). World Health Organization, 2019/2021. https://icd.who.int/browse11.
    Pokaż w Google Scholar
  18. Jakubik Andrzej, „Zaburzenia osobowości”, [w:] Psychiatria, t. II, Psychiatria kliniczna, red. Stanisław Pużyński, Janusz Rybakowski, Jacek Wciórka. 539-591. Wrocław: Edra Urban and Partners, 2011.
    Pokaż w Google Scholar
  19. Johnson Benjamin N., Tracy L. Clouthier, Lia K. Rosenstein, Kenneth N. Levy, „Psychotherapy for Personality Disorders”, [w:] Encyclopedia of Personality and Individual Differences, red. Virgil Zeigler-Hill, Todd K. Shackelford. Cham: Springer, 2018.
    Pokaż w Google Scholar
  20. Kaplan Harold, Benjamin Sadock, Virginia Sadock, Psychiatria kliniczna. Wrocław: Edra Urban and Partners, 2012.
    Pokaż w Google Scholar
  21. Kowalski Jacek, Anna Blaut, Michał Dragan, Dominika Farley, Daniel Pankowski, Katarzyna Sanna, Aleksandra Sliwerski, Joanna Wiśniowska, Systematyczny narracyjny przegląd metaanaliz badań nad skutecznością psychoterapii poznawczo-behawioralnej i zaleceń terapeutycznych opublikowanych między 2010 a 2023. Warszawa: Polskie Towarzystwo Terapii Poznawczej i Behawioralnej im. Prof. Zdzisława Bizonia, 2024.
    Pokaż w Google Scholar
  22. Krueger Robert F., Kelsey A. Hobbs, „An Overview of the DSM-5 Alternative Model of Personality Disorders (AMPD)” Psychopathology, nr 3-4 (2020): 126-132.
    Pokaż w Google Scholar
  23. Lang Fabian U., Manuela Dudeck, Thomas Becker, Markus Jäger, „Die organische Persönlichkeitsstörung: Konzeptuelle Grundlagen, Klinik und Therapie” Der Nervenarzt, nr 3 (2015): 332–339. Doi: 10.1007/s00115-014-4144-1.
    Pokaż w Google Scholar
  24. Maruszewska Katarzyna, Zaburzenia osobowości – nowe podejście w klasyfikacji ICD-11. https://nowewidoki.com/zaburzenia-osobowosci-nowe-podejscie-w-klasyfikacji-icd-11/.
    Pokaż w Google Scholar
  25. Millon Theodore, Roger Davis. Zaburzenia osobowości we współczesnym świecie. Warszawa: Instytut Psychologii Zdrowia, 2005.
    Pokaż w Google Scholar
  26. Ochrona zdrowia psychicznego. Komentarz, red. Paweł Drembkowski, Błażej Kmieciak, Rafał Tymiński, wyd. 2. Warszawa: Wolters Kluwer, 2023.
    Pokaż w Google Scholar
  27. Oltmanns John R., Thomas A. Widiger, „A Self-Report Measure for the ICD-11 Dimensional Trait Model Proposal: The Personality Inventory for ICD-11” Psychological Assessment, nr 2 (2017): 154-169.
    Pokaż w Google Scholar
  28. Osobowość. https://lepolek.pl/artykul/zaburzenia-osobowosci/308?rodzaj=posegregowane.
    Pokaż w Google Scholar
  29. Osório Flávio L., Sonia R. Loureiro, Jaime E. C. Hallak, João P. Machado-de-Sousa, Juliana M. Ushirohira, Camila V. W. Baes, Tatiane D. Apolinario, Maria F. Donadon, Letícia M. Bolsoni, Thais Guimarães, Vanessa S. Fracon, Ana P. C. Silva-Rodrigues, Fernanda A. Pizeta, Rafaella M. Souza, Rafael F. Sanches, Rafael G. Dos Santos, Rafael Martin-Santos, i José Alexandre S. Crippa, „Clinical Validity and Intrarater and Test-Retest Reliability of the Structured Clinical Interview for DSM-5 – Clinician Version (SCID-5-CV)” Psychiatry and Clinical Neurosciences, nr 12 (2019): 754-760.
    Pokaż w Google Scholar
  30. Potocki Andrzej, „Nowoczesne metody zarządzania konfliktem w organizacjach” Zeszyty Naukowe Akademii Ekonomicznej w Krakowie, nr 672 (2005): 5-18.
    Pokaż w Google Scholar
  31. Pużyński Stanisław, Janusz Rybakowski, Jacek Wciórka, Psychiatria, t. I, Podstawy psychiatrii. Wrocław: Edra Urban and Partners, 2011.
    Pokaż w Google Scholar
  32. Pużyński Stanisław, Leksykon psychiatrii. Warszawa: Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich, 1993.
    Pokaż w Google Scholar
  33. Räty Ville, Tuomo Kuusimäki, Jussi Majuri, Tuija Vahlberg, Mika Gardberg, Timo Noponen, Mika Seppänen, Anna-Maija Tolppanen, Valtteri Kaasinen, „Stability and Accuracy of a Diagnosis of Parkinson Disease Over 10 Years” Neurology, nr 9 (2025). https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11970931/.
    Pokaż w Google Scholar
  34. Rizzo Giovanni, Mario Copetti, Silvia Arcuti, Daniele Martino, Alessandro Fontana, Giancarlo Logroscino, „Accuracy of Clinical Diagnosis of Parkinson Disease. A Systematic Review and Meta-Analysis” Neurology, nr 6 (2016): 566-576.
    Pokaż w Google Scholar
  35. Roberts Brent W., Jing Luo, Daniel A. Briley, Patrick I. Chow, Rong Su, Patrick L. Hill, „A Systematic Review of Personality Trait Change Through Intervention” Psychological Bulletin, nr 2 (2017): 117-141.
    Pokaż w Google Scholar
  36. Roszkowska Elżbieta, „Zarządzanie konfliktem w warunkach globalizacji”, [w:] Rozwój regionalny a procesy globalizacji. 166-179. Białystok: Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, 2004 166–179. https://repozytorium.uwb.edu.pl/jspui/bitstream/11320/13954/1/E_Roszkowska_Zarzadzanie_konfliktem_w_warunkach_globalizacji.pdf.
    Pokaż w Google Scholar
  37. Solecka Marta, Zmiany w ustawie o zdrowiu psychicznym. Wątpliwości ekspertów. https://www.mp.pl/pacjent/psychiatria/aktualnosci/314796,zmiany-w-ustawie-o-zdrowiu-psychicznym-watpliwosci-ekspertow.
    Pokaż w Google Scholar
  38. Swales Michaela A. „Personality Disorder Diagnoses in ICD-11: Transforming Conceptualisations and Practice” Clinical Psychology in Europe, nr 4 (2022). https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9881116/.
    Pokaż w Google Scholar
  39. Szewczyk Henryk, „Treść pojęcia mobbingu. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 16 marca 2010 r., I PK 203/09” GSP-Przegląd Orzecznictwa, nr 2 (2011): 179-186.
    Pokaż w Google Scholar
  40. „The Challenges Of Treating Personality Disorders” NPR, 4 grudnia (2012). https://www.npr.org/2012/12/04/166503627/the-challenges-posed-by-personality-disorders.
    Pokaż w Google Scholar
  41. Tyrer Peter, Bernard Dolan, „Personality Disorders: A Model for Clinical Management” The Lancet, nr 9969 (2015): 1077-1084. Doi: 10.1016/S0140-6736(14)61995-4.
    Pokaż w Google Scholar
  42. Walvisch Jeroen, „Defining «Mental Disorder» in Legal Contexts” International Journal of Law and Psychiatry, 23 (2017).
    Pokaż w Google Scholar
  43. Warchala Anna, „Zaburzenia psychiczne na podłożu organicznym”, [w:] Psychiatria dla studentów fizjoterapii, red. Ireny Krupki-Matuszczyk. 14-22. Katowice: Śląski Uniwersytet Medyczny, 2011.
    Pokaż w Google Scholar
  44. „Why is Personality Disorder Controversial?” Mind. https://www.mind.org.uk/information-support/types-of-mental-health-problems/personality-disorder/why-is-personality-disorder-controversial/.
    Pokaż w Google Scholar
  45. Widiger Thomas A., Grant A. McCabe, „The Alternative Model of Personality Disorders (AMPD) from the Perspective of the Five-Factor Model” Psychopathology, nr 3-4 (2020): 149-156.
    Pokaż w Google Scholar
  46. Widiger Thomas A., Michael M. Smith, „Personality Disorders: Current Conceptualizations and Challenges” Annual Review of Clinical Psychology, nr 1 (2025): 169-192.
    Pokaż w Google Scholar
  47. Więch Marcin, Metody leczenia zaburzeń osobowości. https://www.poradnikzdrowie.pl/zdrowie/psychiatria/metody-leczenia-zaburzen-osobowosci-aa-MCh1-3QB8-iFvo.html.
    Pokaż w Google Scholar
  48. Zaburzenia osobowości: nowe spojrzenie na diagnozę i terapię. https://cbt.pl/baza-wiedzy/zaburzenia-osobowosci/zaburzenia-osobowosci-nowe-spojrzenie-na-diagnoze-i-terapie/
    Pokaż w Google Scholar
  49. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Absencja chorobowa_raport_2023+. https://www.zus.pl/documents/10182/39590/Absencja+chorobowa_raport_2023+.pdf/9be10057-0b2b-74f5-d397-2de1eefb1259?t=1710850664000.
    Pokaż w Google Scholar
  50. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Raport Absencja chorobowa w 2024 roku. https://www.zus.pl/documents/10182/39590/Raport_Absencja+chorobowa+w+2024+roku.pdf/a4947e09-3b9c-41c6-1de6-83563006fd49?t=1744352901435.
    Pokaż w Google Scholar
  51. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, W Polsce rośnie liczba zwolnień z tytułu zaburzeń psychicznych. https://wszystkoconajwazniejsze.pl/pepites/w-polsce-rosnie-liczba-zwolnien-z-tytulu-zaburzen-psychicznych-zus/.
    Pokaż w Google Scholar

Downloads

Download data is not yet available.