logo czasopisma

Artykuły

online-first

Ochrona karna i administracyjna przed inwazyjnymi gatunkami obcymi w Polsce

DOI:
https://doi.org/10.36128/xw2rpg36
Przesłane
10 kwietnia 2026
Opublikowane
17-08-2026

Abstrakt

        Artykuł został poświęcony problematyce ochrony przed inwazyjnymi gatunkami obcymi, które stanowią jedno z głównych zagrożeń dla różnorodności biologicznej oraz funkcjonowania ekosystemów. Celem tego opracowania była analiza instrumentów karnoprawnych i administracyjnych służących ochronie środowiska przed inwazyjnymi gatunkami obcymi (IGO), ze szczególnym uwzględnieniem przykładu szopa pracza. W związku z powyższym sformułowano pytanie badawcze: czy obowiązujące w Polsce karne i administracyjne instrumenty są wystarczająco skuteczne, aby przeciwdziałać zagrożeniom wynikającym z obecności IGO, a w szczególności szopa pracza. Przyjęto następującą hipotezę: karnoprawne i administracyjne instrumenty, co do zasady są wystarczające do ochrony przed IGO, ale za nie w pełni efektywne uznać należy działania organów administracji publicznej odpowiedzialnych za realizację zadań związanych z tą ochroną. Autorzy oparli się przede wszystkim na metodzie dogmatyczno-prawnej polegającej na analizie przepisów prawa unijnego (rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1143/2014) i krajowego (ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o gatunkach obcych oraz rozporządzeń wykonawczych dotyczących list gatunków inwazyjnych) oraz dokonali krytycznej analizy literatury przedmiotu. Przeanalizowali też dane empiryczne w oparciu o raporty instytucji publicznych (w tym dane Najwyższej Izby Kontroli). Artykuł zawiera liczne wnioski naukowe i postulaty zmian. Sformułowana na wstępie badań hipoteza badawcza znalazła potwierdzenie i przyjęła postać jednoznacznej tezy. Autorzy doszli do wniosku, że główny kierunek działań ze strony organów administracji publicznej powinien uwzględniać stały monitoring populacji IGO, cykliczne uaktualnianie list tych gatunków, które stanowią zagrożenie dla Polski i UE, a także ich zdecydowaną eliminację z rodzimych ekosystemów (w tym o charakterze letalnym).

Bibliografia

  1. Attfield, Robin. Environmental Ethics: An Overview for the Twenty-First Century. Cambridge: Polity Press, 2003.
    Pokaż w Google Scholar
  2. Bartoszewicz, Magdalena. „Szopy w Ujściu Warty.” Parki Narodowe, nr 3 (2003): 22-24.
    Pokaż w Google Scholar
  3. Głowaciński, Zbigniew, Henryk Okarma, Jerzy Pawłowski i Wojciech Solarz. „Podsumowanie i komentarz.” W Gatunki obce w faunie Polski, red. Zbigniew Głowaciński, Henryk Okarma, Jerzy Pawłowski, Wojciech Solarz, 451-472. Kraków: Instytut Ochrony Przyrody PAN, 2011.
    Pokaż w Google Scholar
  4. Kamieniarz, Robert i Marek Panek. Zwierzęta łowne w Polsce na przełomie XX i XXI wieku. Czempiń: Stacja Badawcza OHZ Polskiego Związku Łowieckiego w Czempiniu, 2008.
    Pokaż w Google Scholar
  5. Lutz, Walburga. „The introduced raccoon Procyon lotor population in Germany.” Wildlife Biology 2, nr 3 (1996): 129-228.
    Pokaż w Google Scholar
  6. Lynch, Michael J. i Paul B. Stretesky. „The Meaning of Green: Contrasting Criminological Perspectives.” Theoretical Criminology 7, nr 2 (2003): 217-238.
    Pokaż w Google Scholar
  7. Łyżwa, Rafał. „Odpowiedzialność karna za przetrzymywanie okazu obcego gatunku inwazyjnego stanowiącego zagrożenie dla Polski.” Kwartalnik Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury, zeszyt nr 1 (49) (2023): 135-139.
    Pokaż w Google Scholar
  8. Melaniuk, Ewelina. „Przestępczość wobec dzikich zwierząt w ujęciu prawno- -kryminologicznym.” Biuletyn Kryminologiczny, nr 26 (2019): 130-160.
    Pokaż w Google Scholar
  9. Najwyższa Izba Kontroli. Rozpoznanie i zwalczanie inwazyjnych gatunków obcych roślin i zwierząt w przyrodzie. Warszawa: Najwyższa Izba Kontroli, 2023. https://www.nik.gov.pl/plik/id%2C30698%2Cvp%2C33758.pdf.
    Pokaż w Google Scholar
  10. Okarma, Henryk, Andrzej Zalewski, Magdalena Bartoszewicz, Aleksandra Biedrzycka i Ewa Jędrzejewska. „Szop pracz Procyon lotor w Polsce – ekologia inwazji.” Studia i Materiały Centrum Edukacji Przyrodniczo-Leśnej w Rogowie 14, nr 4 (33) (2012): 296-303.
    Pokaż w Google Scholar
  11. Pływaczewski, Wiesław. „Wstęp.” W Prawnokarne i kryminologiczne aspekty ochrony środowiska, red. Wiesław Pływaczewski, 8-10. Olsztyn: Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego, 2012.
    Pokaż w Google Scholar
  12. Pływaczewski, Wiesław. „Zielona kryminologia wobec zjawiska dyspersji gatunków inwazyjnych.” W Badanie kryminologiczne a praktyka. Perspektywa krajowa i międzynarodowa, red. Emil W. Pływaczewski, Diana Dajnowicz-Piesiecka i Emilia Jurgielewicz-Delegacz, 70-82. Warszawa: Wolters Kluwer, 2021.
    Pokaż w Google Scholar
  13. Pływaczewski, Wiesław i Piotr Chorbot. „Ekokryminologia jako uzasadnienie badań na rzecz ochrony środowiska.” W Kryminologia wobec współczesnych zagrożeń ekologicznych, red. Monika Kotowska i Wiesław Pływaczewski, 8-19. Olsztyn: Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego, 2011.
    Pokaż w Google Scholar
  14. Pływaczewski, Wiesław i Maciej Duda. „Dlaczego zginęła Dian Fossey? Prawne oraz wiktymologiczne aspekty zwalczania przestępczości wymierzonej w obrońców przyrody.” W Karnoprawne aspekty ochrony środowiska – wyzwania dla teorii i praktyki, red. Małgorzata Adamczyk, Jolanta Karaźniewicz i Katarzyna Pruszkiewicz- -Słowińska, 43-68. Olsztyn: Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko- -Mazurskiego, 2017.
    Pokaż w Google Scholar
  15. Radecki, Wojciech i Danuta Danecka. „Instrumenty penalne w niemieckich, czeskich, słowackich i polskich przepisach o inwazyjnych gatunkach obcych. Część II.” Prokuratura i Prawo, nr 12 (2025): 135-161.
    Pokaż w Google Scholar
  16. Skorupski, Jakub. „Inwazyjne i ekspansywne ssaki drapieżne w Polsce.” Studia i Materiały Centrum Edukacji Przyrodniczo-Leśnej w Rogowie 18, nr 4 (49A) (2016): 58-72.
    Pokaż w Google Scholar
  17. Srivastava, Yogendra N. Environmental Pollution. New Delhi: APH Publishing Corporation, 2009.
    Pokaż w Google Scholar
  18. Tokarska-Guzik, Barbara, Zygmunt Dajdok, Maria Zając, Adam Zając, Alina Urbisz, Władysław Danielewicz i Czesław Hołdyński. Rośliny obcego pochodzenia w Polsce ze szczególnym uwzględnieniem gatunków inwazyjnych. Warszawa: Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska, 2012.
    Pokaż w Google Scholar
  19. Zalewski, Dariusz. „Strategia Polskiego Związku Łowieckiego w postępowaniu z gatunkami obcymi w ekosystemach leśnych.” Studia i Materiały Centrum Edukacji Przyrodniczo-Leśnej w Rogowie 14, nr 4 (33) (2012): 304-318.
    Pokaż w Google Scholar

Downloads

Download data is not yet available.