logo czasopisma

Artykuły

Tom 59 Nr 6 (2025): Prawo i Więź nr 6 (59) 2025

Kilka uwag o konstytucyjnej regulacji instytucji głowy państwa w Republice Łotewskiej(ze szczególnym uwzględnieniem antecedencji historycznych i specyfiki rozwiązań ustrojowych)

DOI:
https://doi.org/10.36128/dwrwm623
Przesłane
19 sierpnia 2024
Opublikowane
19-12-2025 — zaktualizowane 23-12-2025
Wersje

Abstrakt

This paper aims to introduce the Polish reader to some of the specifics of Latvian constitutional solutions.  The author primarily discusses the particulars of the Latvian constitution, a unique example of a legal act that had been practically ineffective for many years being restored to its former binding force. In the 1990s, Latvia restored the legal force of the 1922 constitution, which had ceased to be in force in 1934 following the coup d'état (i.e. before the Soviet occupation of the country).  In this context, the paper draws attention to the values that guided the creators of this constitution and the historical events that formed its foundation.  The author attempts to identify solutions that are specific to Latvia and that define the relationship between the executive power (primarily the president) and the legislature. Ultimately, the author concludes that it is justified to view the Latvian constitutional solutions as a specific form of rationalisation of the parliamentary-cabinet system. The main argument in favour of this view is the unique solution of the president actually being politically responsible before parliament. The final section of the paper considers the potential for adopting certain Latvian solutions in the event of changes to the Polish constitution.

Bibliografia

  1. 13. janvāra Vecrīgas nemieri, https://lv.wikipedia.org/wiki/13._janvāra_Vecrīgas_nemieri
    Pokaż w Google Scholar
  2. Antonowicz Lech, „Rozpad ZSRR ze stanowiska prawa międzynarodowego” Państwo i Prawo nr 9 (1992): 21-45.
    Pokaż w Google Scholar
  3. Balodis Ringolds, Jānis Pleps, „First Century of the Satversme: Constitutional Development and Perspectives” Journal of the University of Latvia. Law, nr 16 (2023): 85-114.
    Pokaż w Google Scholar
  4. Cygański Mirosław, Tadeusz Dubicki, Niemcy wschodniobałtyccy w Estonii, na Łotwie i Litwie. Zarys dziejów do 1920 roku. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 2004.
    Pokaż w Google Scholar
  5. Darski Józef, Estonia. Historia, współczesność, konflikty narodowe. Warszawa: Instytut Polityczny, 1995.
    Pokaż w Google Scholar
  6. Domagała Michał, „System kanclerski i możliwości jego zastosowania w nowej konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej”, [w:] Konstytucyjne systemy rządów. Możliwości adaptacji do warunków polskich, red. Michał Domagała. 113-137. Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe, 1997.
    Pokaż w Google Scholar
  7. Ex prime minister Republic Latvia. https://www.mk.gov.lv/en/ex-prime-ministers-republic-latvia
    Pokaż w Google Scholar
  8. Garlicki Leszek, Piotr Łossowski, „Wstęp”, [w:] Konstytucja Estonii, red. Leszek Garlicki Garlicki. 3-27. Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe, 1997.
    Pokaż w Google Scholar
  9. Gebethner Stanisław, „Parlamentarne i prezydenckie systemy rządów (Porównawcza analiza politologiczna)” Państwo i Prawo, nr 7/8 (1994): 26-32.
    Pokaż w Google Scholar
  10. Gebethner Stanisław, „System rządów parlamentarno-gabinetowych, system rządów prezydenckich oraz rozwiązania pośrednie”, [w:] Konstytucyjne systemy rządów. Możliwości adaptacji do warunków polskich, red. Michał Domagała. 77-93. Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe, 1997.
    Pokaż w Google Scholar
  11. Górski Grzegorz, Historia administracji. Warszawa: Lexis Nexis, 2002
    Pokaż w Google Scholar
  12. https://pl.wikipedia.org/wiki/Wybory_prezydenckie_w_Polsce_w_1922_roku_(9_grudnia).
    Pokaż w Google Scholar
  13. Kallas Marian, Projekty konstytucyjne 1989-1991. Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe, 1992.
    Pokaż w Google Scholar
  14. Karski Karol, Rozpad Związku Radzieckiego a prawo międzynarodowe. Warszawa: Bellona, 2015.
    Pokaż w Google Scholar
  15. Kierończyk Przemysław, „Egzekutywa w systemie konstytucyjnym Łotwy” Studia Europejskie, t. XV, red. Krzysztof Łokucijewski, Leszek Starosta. 71-86. Gdynia: Wydawnictwo Instytutu Studiów Europejskich, 2006.
    Pokaż w Google Scholar
  16. Kierończyk Przemysław, „Kilka uwag o genezie i specyfice konstytucji łotewskiej” Gdańskie Studia Prawnicze, t. XIV (2005): 279-298.
    Pokaż w Google Scholar
  17. Kierończyk Przemysław, „O różnicy pomiędzy zmianą a rewizją, czyli sygnalizacja jeszcze jednego naruszenia prawa przy uchwalaniu konstytucji kwietniowej” Zeszyty Naukowe Gdańskiej Wyższej Szkoły Administracji, nr 7 (2008): 116-121.
    Pokaż w Google Scholar
  18. Kierończyk Przemysław, „O specyfice pierwszych konstytucji państw bałtyckich” Studia Iuridica Toruniensia, t. XIII (2013): 35-65.
    Pokaż w Google Scholar
  19. Kierończyk Przemysław, „Parlament Republiki Łotewskiej” Przegląd Sejmowy, (2005): 87-102.
    Pokaż w Google Scholar
  20. Kierończyk Przemysław, „Problem legalności konstytucji kwietniowej w świetle koncepcji «restytucji niepodległości»” Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Administracji i Biznesu im. Eugeniusza Kwiatkowskiego w Gdyni, z. 12 (2009): 29-56.
    Pokaż w Google Scholar
  21. Kierończyk Przemysław, „Problem odszkodowań w stosunkach litewsko-rosyjskich. Próba analizy potencjalnych argumentów strony rosyjskiej” Zeszyty Naukowe Gdańskiej Wyższej Szkoły Administracji, nr 2 (2006): 69-105.
    Pokaż w Google Scholar
  22. Kierończyk Przemysław, „Rada Gabinetowa”, [w:] Leksykon prawa konstytucyjnego. 100 podstawowych pojęć, red. Andrzej Szmyt. 296-299. Warszawa: C. H. Beck, 2016.
    Pokaż w Google Scholar
  23. Kierończyk Przemysław, „Recenzja: J. Zieliński, Systemy konstytucyjne Łotwy, Estonii i Litwy, Warszawa 2000” Przegląd Sejmowy, nr 4 (2000): 125-126.
    Pokaż w Google Scholar
  24. Kierończyk Przemysław, „Regulacja instytucji Prezydenta w Nowej Konstytucji RP” Gdańskie Studia Prawnicze, t. III (1998): 167-191.
    Pokaż w Google Scholar
  25. Kierończyk Przemysław, „Republika Łotewska”, [w:] Ustrój Unii Europejskiej i ustroje państw członkowskich, red. Paweł Sarnecki. 266-275. Warszawa: Wolters Kluwer, 2007.
    Pokaż w Google Scholar
  26. Kierończyk Przemysław, „Restytucja niepodległości Litwy. Akty Rady Najwyższej z 11 marca 1990 r.” Zeszyty Naukowe Gdańskiej Wyższej Szkoły Administracji, nr 4 (2007): 69-90.
    Pokaż w Google Scholar
  27. Kierończyk Przemysław, „Wizja silnego parlamentu w pierwszych konstytucjach państw bałtyckich” Zeszyty Naukowe Gdańskiej Wyższej Szkoły Administracji, nr 1 (2005): 59-89.
    Pokaż w Google Scholar
  28. Kierończyk Przemysław, „Wstęp”, [w:] Konstytucja Łotwy, red. Leszek Garlicki, Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe, 2001, 12-13.
    Pokaż w Google Scholar
  29. Kierończyk Przemysław, Nadrzędność parlamentu – mit czy realna alternatywa ustrojowa? Analiza wybranych przykładów. Gdańsk: Wydawnictwo Gdańskiej Wyższej Szkoły Administracji, 2009.
    Pokaż w Google Scholar
  30. Kierończyk Przemysław, Państwo łotewskie. Geneza i ustrój konstytucyjny. Gdańsk: Wydawnictwo Gdańskiej Wyższej Szkoły Administracji, 2008.
    Pokaż w Google Scholar
  31. Kierończyk Przemysław, Wprowadzenie do nauki prawa konstytucyjnego dla studentów administracji. Gdańsk: Wydawnictwo Gdańskiej Wyższej Szkoły Administracji, 2006.
    Pokaż w Google Scholar
  32. Kolendo Ireneusz T., Łotwa – zarys dziejów narodu i państwa. Od czasów najdawniejszych do początku XXI. Łodź: Wydawnictwo Księży Młyn Wydawniczy, 2014.
    Pokaż w Google Scholar
  33. Komarnicki Wacław, Ustrój państwowy Polski współczesnej. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2008 (reprint wydania wileńskiego z 1937 roku).
    Pokaż w Google Scholar
  34. Konstytucja Łotwy. Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe, 2001.
    Pokaż w Google Scholar
  35. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997. https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU19970780483.
    Pokaż w Google Scholar
  36. Kruk-Jarosz Maria, „Historyczno-porównawcze aspekty rządowej kontrasygnaty aktów prezydenta” Biuletyn Rady Legislacyjnej, nr 1 (1994): 246-247.
    Pokaż w Google Scholar
  37. Latvian diplomatic service in exile. https://en.wikipedia.org/wiki/Latvian_diplomatic_service_in_exile.
    Pokaż w Google Scholar
  38. Latvijas Republikas Satversme, https://likumi.lv/doc.php?id=57980.
    Pokaż w Google Scholar
  39. „Litwa z punktu widzenia prawa międzynarodowego nigdy nie była częścią Związku Radzieckiego” Niezavisimaja Gazieta, 18 sierpnia 2004.
    Pokaż w Google Scholar
  40. Levinsson Claes Levinsson, The Long Shadow of History: Post-Soviet Border Disputes - The Case of Estonia, Latvia, and Russia. https://www.jstor.org/stable/26323241?seq=1.
    Pokaż w Google Scholar
  41. Łossowski Piotr, Kraje bałtyckie na drodze od demokracji parlamentarnej do dyktatury (1918-1934). Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1972.
    Pokaż w Google Scholar
  42. Łossowski Piotr, Litwa. Warszawa: Wydawnictwo Trio, 2001.
    Pokaż w Google Scholar
  43. Łossowski Piotr, Łotwa nasz sąsiad. Stosunki polsko-łotewskie w latach 1918-1939. Warszawa: Wydawnictwo Mozaika, 1990.
    Pokaż w Google Scholar
  44. Makowski Julian, Nowe konstytucje przełożone pod kierunkiem dra Juljana Makowskiego. Warszawa: Nakładem Księgarni F. Hoesicka, 1925.
    Pokaż w Google Scholar
  45. Makowski Łukasz, System polityczny Łotwy i jego związki ze sferą gospodarczą w dobie trzeciej fali demokratyzacji. Katowice-Toruń: Uniwersytet Śląski-Wydawnictwo Adam Marszałek, 2010.
    Pokaż w Google Scholar
  46. Ochmański Jerzy, Historia Litwy. Wrocław-Warszawa-Kraków: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1990.
    Pokaż w Google Scholar
  47. Paluszyński Tomasz, Walka o niepodległość Łotwy 1914-1921. Warszawa: Bellona, 1999.
    Pokaż w Google Scholar
  48. Plakans Andrejs, Charles Wetherell, Agrarian Reform in Latvia: The Historical Context. https://www.ucis.pitt.edu/nceeer/1996-810-23-3-Plakans.pdf.
    Pokaż w Google Scholar
  49. Pytalovo. https://en.wikipedia.org/wiki/Pytalovo
    Pokaż w Google Scholar
  50. Russians in Latvia. https://en.wikipedia.org/wiki/Russians_in_Latvia
    Pokaż w Google Scholar
  51. Rutkiewicz Jan, Wojsko łotewskie 1918-1940. Warszawa: Barwa i Broń, 2005.
    Pokaż w Google Scholar
  52. Sarnecki Paweł, „Założenia systemu «rządów zgromadzenia» i możliwość ich adaptacji do przyszłej konstytucji RP”, [w:] Konstytucyjne systemy rządów. Możliwości adaptacji do warunków polskich, red. Michał Domagała. 138-158. Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe, 1997.
    Pokaż w Google Scholar
  53. Skrzypek Andrzej, Stosunki polsko-łotewskie 1918-1939. Gdańsk: Instytut Bałtycki w Gdańsku, 1997.
    Pokaż w Google Scholar
  54. State continuity of the Baltic states. https://en.wikipedia.org/wiki/State_continuity_of_the_Baltic_states.
    Pokaż w Google Scholar
  55. Stembrowicz Jerzy, Rząd w systemie parlamentarnym, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1982.
    Pokaż w Google Scholar
  56. The Constitution of the Republic of Latvia. https://www.saeima.lv/en/legislative-process/constitution.
    Pokaż w Google Scholar
  57. Witkowski Zbigniew, Jan Galster, Bożena Gronowska, Wacław Szyszkowski, Prawo konstytucyjne. Toruń: TNOiK, 1998.
    Pokaż w Google Scholar
  58. Wybory prezydenckie w_Polsce w 1922 roku (9_grudnia).
    Pokaż w Google Scholar
  59. Zieliński Eugeniusz, Przeobrażenia ustrojowe w republikach dawnego ZSRR. Warszawa: Dom Wydawniczy i Handlowy Elipsa, 1993.
    Pokaż w Google Scholar
  60. Zieliński Jacek, „Rząd Republiki Łotewskiej”, [w:] Rządy w państwach Europy, red. Eugeniusz Zieliński, Jacek Zieliński. 167-208. Warszawa: Instytut Nauk Politycznych Uniwersytetu Warszawskiego, 2006.
    Pokaż w Google Scholar
  61. Zieliński Jacek, Instytucjonalizacja przemian ustrojowych na Litwie, Łotwie i w Estonii. Warszawa: „Aspra Jr”, 2004.
    Pokaż w Google Scholar
  62. Zieliński Jacek, Parlament Łotwy. Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe, 1997.
    Pokaż w Google Scholar
  63. Zieliński Jacek, Systemy konstytucyjne Łotwy, Litwy i Estonii. Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe, 2000.
    Pokaż w Google Scholar
  64. Zubiński Tadeusz, Ciche kraje. Rzeszów: Wydawnictwo Oświatowe FOSZE, 2006.
    Pokaż w Google Scholar

Downloads

Download data is not yet available.