
Zdalne i hybrydowe rozprawy różnią się od tradycyjnych rozpraw odbywających w salach budynków sądowych, kształtują się na nich nowe wzorce formalnego postępowania sądu i profesjonalnych oraz nieprofesjonalnych uczestników procesów. Celem artykułu jest przedstawienie i analiza porównawcza niektórych zmian, które można zaobserwować w zasadach zachowań sądu i przede wszystkim uczestników postępowań związanych głównie z wejściem uczestników do sądu i do sali rozpraw w e-sądzie. Badania zdalnych rozpraw przeprowadziła latem 2022 roku (czerwiec-październik) w polskich sądach cywilnych prawnicza studencka grupa badawcza.. Były to indywidualne obserwacje uczestniczące (badacze włączali się online w roli publiczności). Wiele z zachowań jakie obecnie zaobserwować można na zdalnych i hybrydowych procesach sądowych narusza przepisy proceduralne, normy etykiety i normy organizacyjne oraz techniczne utrwalane przez dziesiątki czy nawet setki lat. Artykuł jest bogato ilustrowany obserwacjami badaczy.